Prapa mureve

DHUNA FIZIKE GJINORE - SHËMTIA MË E THEKSUAR E SHOQËRISË SONË

Që kur është krijuar njeriu si qenie shoqërore përgjithësisht dallueshmëria gjinore është kuptuar si vlerë, si virtyt dhe jo si fatkeqësi. Kjo dallueshmëri i ka dhënë jetës njerëzore kuptim kompleks, ka krijuar dashuri, epsh seksual, pra “prodhim” të llojit, vazhdimësi, ndjesi, kënaqësi, por herë-herë, kur është shpërdoruar epërsia e forcës fizike e mashkullit ndaj femrës, ka ndodhur dhunë, e ajo dhunë ndonjëherë ka përfunduar tepër tragjikisht.

Historia e zhvillimit të shoqërisë njerëzore është tejet komplekse. Shtjellimi i saj nuk është i shabllonizuar, por më shumë është interpretim imi subjektiv, varësisht nga këndvështrimi dhe botëkuptimi. Me këtë rast, këtu do përqendrohem kryesisht në shtjellimin e dhunës ndërmjet gjinive, si njëra nga dukuritë më fatkeqe të zhvillimit të shoqërisë njerëzore, duke u përkufizuar në shoqërinë aktuale në Kosovë.

Shtjellimin e kësaj tematike po e filloj me pyetjet sugjestive: A janë marrëdhëniet ndërmjet gjinive të shabllonizuara përjetësisht apo janë të ndryshueshme, evolutive gjatë gjithë kohës së zhvillimit të njerëzimit, të shoqërive e kulturave të veçanta edhe të zhvillimeve përkatëse shoqërore, sociale, politike e ekonomike? Sigurisht se këto raporte nuk janë të shabllonizuara përjetësisht, ato evoluojnë në varshmëri me zhvillimet shoqërore, të dallueshme në kultura të ndryshme. Atëherë sa ka në vetëdijen e njeriut të tanishëm gjurmë nga e kaluara lidhur me pozitën e gruas në shoqëri e në familje? Ka mjaft. Cilën pozitë shoqërore e sociale e ka aktualisht femra në shoqërinë tonë, më konkretisht, si trajtohet femra sot? Këto janë pyetje që duhet të përsëriten, por akoma më me rëndësi janë përgjigjet e tyre, sepse kjo është një formë e trajnimit të kultivimit të mirësjelljes dhe nxitjes se emancipimit gjinor e social.

Dihet mirëfilli se shkalla e zhvillimit shoqëror, social, kulturor, ekonomik, në masë të madhe (jo plotësisht) përcakton nivelin e emancipimit të përgjithshëm, përkatësisht raportin ndërmjet  dy gjinive seksuale, konkretisht femër-mashkull, grua-burrë, vajzë-djalë, shoqe-shok, kolege-koleg, etj.

Tani po ndalem te pyetja tepër konkrete dhe në shikim të parë tepër provokative: Pse ndodh kaq shumë dhunë fizike ndërmjet dy gjinive?

Një shekull shoqëritë e civilizuara kanë bërë pyetjen: “A bën pa Zot?”, kurse te ne shtrohej pyetja absurde: “A bënë pa femër?” Përgjigja shumë e përhapur, e shndërruar pothuajse në frazeologji popullore është: “Vështirë me të, por edhe më vështirë pa të”.

Unë këtu nuk jam përcaktuar të jap përgjigje gjithëpërfshirëse. Kjo është një dukuri komplekse dhe kërkon studim të hollësishëm. Megjithatë, një gjë duhet potencuar shkurt e shqip: Nuk ka asnjë arsye logjike që justifikon dhunën fizike të njeriut ndaj njeriut, e sidomos të burrit ndaj gruas, respektivisht të mashkullit ndaj femrës, duke shpërdoruar epërsinë e forcës fizike. Dhe dihet mirëfilli se epërsia e forcës fizike e meshkujve në krahasim me forcën më të paktë fizike të femrave luan pothuajse rolin kryesor, sepse vetëdija primitive e tyre ua mundëson atyre shpërdorimin e supremacisë fizike për të ushtruar dhunë gjinore.

Janë shumë faktorë, që të duken të renditur si hallkat në zinxhirë, të cilët ndikojnë në ushtrimin e dhunës ndërmjet gjinive, kryesisht të asaj mashkullore ndaj asaj femërore. Shtjellimi i këtyre faktorëve është i varur shumë nga mënyra jonë e të menduarit, nga niveli i edukatës dhe i kulturës, nga niveli i vetëdijes sociale e shoqërore dhe nga niveli i emancipimit gjinor.

Gruaja e papunësuar në Kosovë

Po theksoj që në fillim se ky nuk është një libër feminist dhe nuk është shkruar për t’i shërbyer ndonjë lloji të marketingut. Qasja jonë është e bazuar kryesisht në përvojën tonë praktike, është njëherit një bashkëndjësi me ato që kanë përjetuar dhe vazhdojnë të përjetojnë dhunë e dhimbje.

Që nga viti 1948 kur u shpall Konventa ndërkombëtare për liritë dhe të drejtat themelore të njeriut e gjer me sot ekziston një pakuptimësi globale rreth çështjes se ushtrimit të dhunës së karakterit gjinor. Marrëdheniet gjinore të femrës dhe mëshkullit për fat të keq kanë qenë dhe vazhdojnë të mbeten ashtu siç kanë qenë para kësaj konvente pikërisht për faktin e ndarjes gjinore. Rreth kësaj çështjeje të ndjeshme dhe tepër të rëndësishme asnjëherë nuk u mor ndonjë hap i një vetëdijesimi mbi llojin dhe jo gjininë, etnitetin apo religjionin. Në Ballkan, ku mentalitetet e popujve janë të ngjashme, gjithnjë izoluese, me një tendencë kah mosbashkëpunimi, diskriminimi gjinor duket më dramatik e më drastik se në çdo shoqëri  perëndimore. Nëse për dhunën bëhet fjalë edhe në vendet me zhvillim të lartë, atëherë mund të themi se ne jemi në valën e problemit ku në radhë të parë kemi të bëjmë me mungesë të vetëdijesimit të komuniteteve mbi liritë themelore, duke vazhduar pastaj me shkeljen e këtyre lirive te të dy gjinitë dhe me një theks të veçantë duke u diskriminuar veçanërisht gjinia femërore. Vetëdija e ulët kulturore është njëri ndër shkaktarët e këtyre shkeljeve, meqë shpeshherë në këto kultura një gjë e tillë nuk merret dhe as që konsiderohet si shkelje e lirisë por si diçka e  zakonshme.
Të jesh kujdestar i një familje nënkupton edhe marrjen e kontrollit mbi familjen, mbi liritë dhe të drejtat e tyre. Në disa raste kjo çmohet si virtyt i burrërisë dhe gruaja është plotësisht dakord me pozitën e saj inferiore. Por në rastet kur gruaja nuk është dakord për një ndarje të tillë rolesh, atëherë në të shumtën e rasteve kemi të bëjmë me familjet me ,,probleme”, aty ku zënkat eskalojnë në ushtrimin e dhunës fizike, e cila në disa raste përfundon edhe me vdekjen e viktimës.

Fenomeni i dhunës në shoqërinë e Kosovës përveç se është i ndërlikuar, është edhe i veçantë. Kjo e veçantë vie nga kultura jonë, marrëdheniet e normat tona në familje, të cila për fat të keq tani mjaft shpejt po zëvendësohen, të themi në mënyrë mekanike, me modele të Perëndimit pa kaluar njëherë në rrjedhën normale të zhvillimit të vetë institucioneve, e çka është me kryesorja, pa u konceptuar në vetëdijen e popullit si progres.

Shpesh gjatë rrëfimeve të femrave që kanë pësuar dhunë fizike përsëritet pyetja PSE? Një aludim sa bizar, mbase edhe i saktë asnjëherë nuk ka shkak për sjellje të tillë dhe gjithsesi nuk ka as arsyetim, madje as nuk mund të justifikohet. Në fund prapë mbetet pakuptimësia e përgjithshme e shoqëruar me pyetjen pa përgjigje PSE? Dhe në këtë rreth vicioz gjithçka mbetet e pakuptimtë.
Ajo çka na jep shpresë dhe njëkohësisht na jep një ndjenjë dhembshurie gjatë dëgjimit të rrëfimit të këtyre femrave të viktimizuara është fjala dashuri e përmendur aq shpesh nga ato edhe në momentet e krizave kulmore. Por kështu nuk ndodh me burrat. Në seancat me burra një gjë e tillë duhet të nxirret me mund nga goja e tyre.
Të qenit i dashuruar, bartja e dashurisë në vete nuk është ves, është virtyt, madje nga më të lartit që natyra ka arritur të krijojë tek njeriu.
A jemi ndalur dhe a kemi menduar ndonjëherë për këtë virtyt?
Çka do të ndodhte sikur dashuria të ishte në një sasi më të madhe te të gjithë ne?
Po. Do të ndodhte një mrekulli. Do të kishim një jetë shumë më kualitative, më njerëzore, më pak frikësuese dhe përfundimisht shumë më të bukur e më të lumtur. Dikush që mban dashurinë në vete nuk arrin ta selektojë atë, diku ta jap e diku jo. Në rastin më të keq, edhe kur nuk dashuron, një njeri i tillë së paku nuk bën të reagojë në mënyrë të dhunshme. Kjo është pra ajo që mundohemi ta mbjellim tek fëmijët tanë, të cilët nesër do të bëhen gra dhe burra në komunitetin ku punojmë me keqtrajtuesit dhe me viktimat. Nëse diçka përfundimisht do të na nxjerrë nga kjo gjendje, atëherë ajo është pikërisht dashuria dhe respekti reciprok. Të fillojmë gjithnjë nga vetja jonë në mënyrë që të kemi mundësi t’u japim shembull pozitiv të tjerëve.
Jemi dëshmitarë se ne na mungon dashuria edhe për veten tonë. Kjo pastaj reflektohet në rrethin ku jetojmë e veprojmë.
Po të kthehemi mbrapa dhe të shohim e të analizojmë krejt ngjarjet e pakëndshme nëpër të cilat ka kaluar populli ynë, ndokush mund të thotë se këto reagime janë deri-diku të kuptueshme, por kjo në asnjë mënyrë nuk e justifikon ushtrimin e dhunës fizike mbi gjininë femërore.

Tematikën e ushtrimit të dhunës fizika ndërmjet gjinive kësaj radhe nuk dëshiroj ta prezantoj nga këndvështrimi statistikor, aq më tepër nga ai sensacional për ta bërë tërheqës për media, por kësaj çështje do t’i qasem nga këndvështrimi human, duke u bazuar kryesisht në përvojën e punës dhe rezultatet pozitive të rezultuara nga ky angazhim.

Slloganet “dhuna në familje”, “trafikimi i prostitucionit të dhunshëm” po stërpërsëritën në shoqërinë tonë dhe po shndërrohen në parulla stereotipe bajate. Fatkeqësisht, këto në shoqërinë tonë nuk janë vetëm slogane, por janë dukuri të pranishme, janë diçka që ka ndodhur dje, po ndodhin sot dhe nëse nuk angazhohemi ta ndalojmë, do të ndodhin edhe nesër.

Qasjet dhe angazhimet institucionale dhe ato të shoqërisë civile për të parandaluar këto dukuri tani për tani janë tëpër të kufizuara, sidomos për shkak të traditës së heshtjes në familjet tona. Kësaj i kontribuon edhe një  neglizhencë në hartimin e normave përkatëse ligjore dhe mosaplikimi i atyre ekzistuese. Në asnjë rast nuk është qellimi të përmend mungesat në institucione, mungesën e normave përkatëse ligjore dhe aplikimin në praktikë e ligjeve dhe normave që ekzistojnë. Këtë problematikë dëshiroj ta vështroj nga prizmi human. Së pari kjo çështje do të duhej të ndjehej e të vështrohej si problem human, të mësohemi t’i shohim e trajtojmë gjerat jashtë kornizave ligjore, t’i shohim në kuadrin e kornizës morale te secili prej nesh.

Te ne ekziston një shprehje: ,,Të këqijat vinë varg”, pra njëra pas tjetrës.
E keqja e parë është mosrespektimi i të drejtës së individit brenda familjes prej nga rrjedh dhuna në familje, e cila ndikon fuqishëm në rënien e moralit të individit. Kësaj do shtuar edhe gjendjen e rënd ekonomike, mungesën e perspektivës së individit, që se bashku thurin një të keqe, e cila  prapë, për fat të keq, mbetet brenda familjes duke shkaktuar pakënaqësi të shumta. Si rëndomë, ato pastaj prodhojnë sjellje agresive në familje.
Veç peshës dhe madhësisë së këtyre problemeve të lidhura ngusht mes vete, një theks tjetër bie edhe në pajtushmërinë tonë me arsyetimin se ky është realitetit ynë dhe se ne nuk kemi forcën e vullnetin e duhur për ta luftuar dhe për ta ndryshuar këtë dukuri. Jemi një shoqëri mentaliteti i së cilës është ndërtuar mbi standarde të dyfishta. Pavarësisht nga sfidat nëpër të cilat po kalojmë, jam e bindur se shoqëria jonë ka gatishmëri për t’i marrë në mbrojtje dhe për t’i  ndihmuar të viktimizuarat e dhunës gjinore në rastet kur informohemi dhe kur ballafaqohemi me to.

Mirëkuptimi i përgjithshëm gjithnjë fillon nga zemra dhe nga familjet tona. Duke synuar të mirën padyshim se do të arrijmë së paku të ndihmojmë në parandalimin e përhapjes së kësaj dukurie dhe të ndihmojmë viktimat e të gjitha formave të dhunës, gjithnjë duke u nisur nga ajo se ato ose ata janë më së paku fajtorë për atë çka u ka ndodhur apo që vazhdon t’u ndodhë. Të qenit indiferent në këtë situatë apo tendenca për t’i minimizuar këto probleme kontribuon që kjo të mbetet një vazhdimësi jona tepër shqetësuese dhe e dhembshme. Nga përvoja e punës sonë dhe nga vetë të dhënat gjatë hulumtimeve të shumta vërehet se dhuna prekë kudo dhe këdo. Nga rrëfimet e viktimave të strehuara në Qendrën tonë vërehet se numri më i madh i të goditurave nga dhuna fizike janë femrat e papunësuara. Nëse kemi parasysh numrin e të papunëve, atëherë del se ky nuk është edhe ndonjë matës i segmentit të caktuar ku prekë dhuna. Pra dhuna është kudo dhe prekë të gjithë.

Do të përpiqemi të flasim shkurtimisht për femrën në sferat e ndryshme të shoqërisë sonë, gjithnjë duke mos dashur që këto çështje t’i shndërrojmë në statistikë apo që këto dhimbje t’i shndërrojmë në shifra. Ne dëshirojmë të japim vetëm atë më njerëzoren, atë që kemi ndjerë si nevojë. Për sensibilizimin e problemit kundër dhunës, nuk janë prioritar numra dhe statistikat, por personi i cili e përjeton apo vazhdon ta përjetojë ende dhunën dhe dhembjen që shkakton ajo. Nuk mund të bëjmë menjëherë mrekulli, as nuk mund ta ndalojmë menjëherë dhunën  plotësisht, por së paku mund të kontribuojmë që kjo formë e dhunës fizike të zvogëlohet. Dhuna fizike gjinore nuk është e sotme, vetëm e ditëve tona. Dhuna gjinore ka ekzistuar prej shumë kohësh dhe do vazhdojë së ekzistuari edhe në të ardhmen. E rrugës është që së paku, për pak çaste, të bëhen pëpjekje që të kuptohet se ajo ekziston dhe është një krim, madje është  një pakuptimësi totale që në asnjë rast nuk mund dhe nuk duhet të arsyetohet.

Gruaja e punësuar në Kosovë

Normat e dikurshme etike të familjes shqiptare në Kosovë pothuajse janë zhdukur pa u zëvendësuar arsyeshëm me ndonjë kulturë sjelljeje të shoqërive të avancuara. Tashmë nuk bëhet fjalë se në cilën kohë ishte më mirë, atëherë apo tani. Shikuar pozitën aktuale të grave në aspektin e punësimit, realisht mund të themi se diçka ka lëvizur drejt përmirësimit të pozitës së saj, por kjo nuk është e mjaftueshme. Se a vetëkupton kjo edhe mirëqenien e përgjithshme të saj dhe ngritjen kulturore të mentalitetit tonë shoqëror në raport me gruan, kjo është një çështje mjaft diskutabile.
Të jetosh si grua në Kosovë padyshim se ka barrën e vet të rëndë. Jeta e gruas në Kosovë përveç se është e rëndë, është edhe diskriminuese. Pjesëmarrja e gruas në politikë dhe në sfera të tjera vendimmarrëse ka qenë dhe vazhdon të mbetet simbolike. Shpesh gruaja futet në aktivitetet politike vetëm sa për të figuruar apo edhe sa për përmbushur “standardet”, për të cilat shoqëria jonë nuk është pëcaktuar vetëvullnetshëm, por kjo çështje disi na është diktuar dhe na është imponuar nga ndërkombëtarët që kanë miratuar normativat përkatëse juridike. Fatkeqësisht, kjo edhe ngjall shpeshherë averzion te gjinia mashkullore, madje-madje atyre në të shumtën e rasteve u duken të mërzitshme për t’i dëgjuar. Duke mos dashur të ankohen, disa gra në Kosovë sot po angazhohen maksimalisht në radhë të parë për t’u dëshmuar si të zonjat e pakontestueshme (e që është mjaft ironike), pastaj për të krijuar një balanc gjinor, i cili do të duhej të jetë edhe indikatori shtytës për punën e saj, por jo si diçka imanente për të cilën gruaja duhet te angazhohet.
Janë të vjetruara, të stërpërdorura dhe madje të kepërdorura thëniet si: Gruaja është shtylla e familjes, gruaja është baza e edukimit të gjeneratave, gruaja është vetë jeta... Kjo është e vërtetë sikur vlerësimi dhe kujdesi ndaj saj të ishte real. Të fillojmë me angazhimin më të madh për të kuptuar në radhë të parë me vetëdijesimin individual të secilit mbi vlerën e një shoqërie të shëndoshë. Nëse synimi ynë kryesor është një shoqëri e shëndoshë, kjo është e kuptueshme se nuk mund të arrihet pa familje të shëndoshë dhe nuk ka familje të tillë nëse gruaja nuk është pjesë e barabartë e saj në familje dhe në shoqëri. Kur ajo ta arrijë nivelin e barabartë, atëherë nuk ka më nevojë të zihet në gojë numri e pjesëmarrja e gruas në këtë apo në atë sferë të jetës shoqërore.
Ndryshimet zhduken vetëm atëherë kur kufiri mes marrjes e dhënies nuk ekziston më dhe kur ne të mësohemi me jetën dhe me raportin e mirësjelljes dhe të respektit të ndërsjelltë.

Gratë – viktima të dhunës në familje

Nga studimet e shumta kuptojmë se dhuna më tepër e prekë shtresën e paarsimuar të grave, të cilat kryesisht për shkak të varësisë ekonomike dhe pamundësisë së institucioneve përkatëse që t’u ndihmohet ekonomikisht, ato janë të detyruara që të jetojnë në një rreth të tillë ku mbizotërojnë probleme të shumta dhe dhuna në familje. Për fat të keq kjo dhunë e ushtruar krijon dhunë edhe të gjenerata e fëmijëve, të cilët më vonë do të sillen ngjashëm me prindërit e përdhunshëm.

Nga një këndvështrim tjetër, pothuajse të gjitha viktimat e dhunës fizike rrjedhin nga familjet ku ekziston një cenim i të drejtave themelore njerëzore. Fëmijët e rritur në një mjedis të tillë humbin kontestin mbi vlerën e moralit, mbi vlerën e tyre si individ dhe në rastet më të shpeshta ata e ndjejnë veten si të pa vlerë, apo edhe më keq, ata shpesh e kanë ndjenjën e fajit për atë që ndodhë në familjen e tyre.
Personat e tillë kanë prirje për gënjeshtra dhe ato i përdorin për të fituar dashurinë e të tjerëve, si kompensim për dashurinë prindore që u ka munguar në fëmijëri. Nga e gjithë kjo, personat e tillë shpesh janë mitoman dhe veprimet e tyre i kryejnë me qëllim të kompensimit të dashurisë që u ka munguar.
Problemet e viktimave të dhunës gjithnjë duhet t’i shikojmë në gjenezën e tyre, pra rrënja e një degjenerimi të tillë gati gjithmonë është familja e disharmonizuar, e në një masë mjaft të madhe edhe rrethi, madje ngritja, edukimi apo arsimimi i tyre. Vetë familja si qelizë më e rëndësishme e çdo shoqërie tregon se sa e ulët është vetëdija për të drejtat themelore të çdo individi dhe për fat të keq kjo vetëdije më tepër prek shtresën e paarsimuar.

Rrëfimet në vazhdim janë nga viktimat e dhunës. Do hasim shpesh në moskuptime sa i përket zgjidhjes së situatave të ndryshme për të cilat ju besoni se ka zgjidhje. Paraprakisht duhet sqaruar se këto dëshmi janë dhënë para disa viteve. Ndoshta do pyesni pse është me rëndësi ky sqarim? Ecja drejt zgjidhjes së problemeve, përkrahja nga ana jonë, e cila gjithnjë ka filluar dhe vazhdon të jetë e gërshetuar me përkrahjen institucionale, ka pasur fazat e saj nisjes e të formimit.
Trajtimi i problemit siç janë dhuna brenda familjes, incesti i përdhunshëm, kanë vështirësitë e veta në rend të parë brenda vetë familjes, pastaj në rrethin ku trajtohet dhe përfundimisht nga kush trajtohet dhe si trajtohet.
Institucionet përkrahëse kanë kaluar po ashtu nëpër këto faza të vështirësive. Trajtimi i këtyre “çështjeve të brendshme” ka kërkuar pikësëpari një vullnet dhe një angazhim pa paragjykime. Të punësuarit në këto institucione jo gjithnjë kanë qenë në nivel të përgjegjësive të kërkuara. Vetë trajtimi është konsideruar si diçka që cenon autoritetin e familjes, sipas motos, “po ia dhe përkrahjen gruas, njollos etikën familjare,” etj.
Kur gruaja nuk sheh zgjidhje kemi të bëjmë edhe me vetëdijen e saj të ulët për vlerën e saj, pastaj edhe në besimin e dobët në institucionet tona përkatëse legjislative. Duke mos dashur që ky libër të flet për mangësitë institucionale, ne jemi përpjekur të vëmë në pah kontributin e vogël për kujtimin dhe përkrahjen e vazhdueshme ndaj viktimave të dhunës fizike gjinore në familje dhe në shoqëri.

Fëmijët viktima të dhunës familjare dhe përjetimet e tyre të tmerrshme

Është fakt i njohur se femijët e familjeve disharmonike, përkatësisht e familjeve ku mbizotëron dhuna fizike janë viktima të atakut direkt apo indirekt. Në rastet kur fëmija është i keqtrajtuar apo i abuzuar në familje, apo kur është dëshmitar i rrahjeve ndërmjet anëtareve të familjes (zakonisht rrahjes së nënës nga babai), ai përjeton pasojat e veta fizike dhe psikike. Fëmijët e familjeve të tilla flasin potencialisht për një të ardhme problematike dhe me shumë përjetime të dhembshme. Ky është një zinxhir i mallkuar që fillon shumë lehtë, hyn pothuajse pa u vërejtur, por pasojat për të ardhmen janë gjithnjë të rënda si për personin i cili e ka përjetuar dhunën, ashtu edhe për bashkëjetuesit dhe fëmijët e tyre.
Nga statistikat tona del se një numër i konsiderueshme janë fëmijë të gjinisë femërore, të cilët kanë kërkuar ndihmë apo janë referuar nga policia e punëtorët tanë social.
Të punosh në mënyrë të njëllojtë me këto viktima është pamundur. Sado që dhuna prek e lëndon fëmijët, ata ende kanë frymë respekti, frymë shprese dhe dashurie të pashuar ndaj prindërve të tyre. E gjithë kjo është tejet ironike. Dashuria e tyre, mënyra e sjelljes dhe gjithnjë e në të gjitha rastet gatishmëria për të përmirësuar marrëdhëniet me prindërit e tyre apo me persona që i kanë keqtrajtuar është e mundimshme. Psikologët e shpjegojnë këtë dhunti të tyre si nevojë për ripërsëritje të traumës. Nuk do të merremi me shtjellimin e kësaj tematike, sepse pasojat janë të shumta dhe trajtimi i tyre duhet filluar nga stadi i mbrojtjes fizike, pastaj të kalojë në trajtimin psikologjik, çështje që te ne është ende në fazën e ndërtimit të një raporti mjek-pacient.

RRËFIMET E ANKTHSHME TË TË DHUNUARAVE

Zinxhir dhimbjesh me pasoja të rënda, me përjetime të dhimbshme dhe mbi të gjitha me deformime shpirtërore

Vajzat

Rasti nr. 1. – Edhe tani më del përpara shkëlqimi i asaj thike të asaj nate të tmerrshme

Edhe tani kur mbylli sytë, përpara me del shkëlqimi i asaj thike të asaj nate të tmerrshme. Dritonin e njihja tash 2 muaj. Unë mendoja se jam e dashura e tij. Shumë kohë kalonim duke biseduar dhe duke i dërguar mesazhe njëri-tjetrit në telefonat tanë mobilë. Ai jeton në kryeqytet, ndërsa unë jam rreth 100 kilometra larg tij. Më mungonte çdo ditë dhe mezi prisja orët për të biseduar me të. Ishim parë përmes kamerave në kompjuter. Më 20 dhjetor të këtij viti ai më ftoi të shkoja tek ai në shtëpinë e tij. Kishte dëshirë të më njoftonte me prindërit e tij. Unë isha shumë e gëzuar. Bleva edhe xhinse të reja për atë ditë.
Bënte ftohtë. Në autobus kisha një ndjenjë të përzier: në një ane mezi prisja ta takoja, në anën tjetër ndjehesha keq, sepse i gënjeva prindërit se do shkoj te një shoqe në kryeqytet. Prindërit nuk më dhanë leje dhe unë ika.
Por edhe mezi prisja ta takoja Dritonin. Ai më priti në stacionin e autobusëve ashtu siç ishim marre vesh. E njoha menjëherë, ishim parë përmes kamerave, megjithëse tani më dukej shumë mi i pashëm.
Në fillim shkuam në një lokal ku kishte internet; aty pimë kafe dhe nuk flisnim shumë. Pasi që dolëm nga aty më tha se në shtëpi kishin mysafirë dhe se nuk kishim mundësi të shkonim tek ai, por do ishte mirë të shkonim te shtëpia e një shoku të tij për të ndenjur pak së bashku. Nuk u mendova gjatë. Vendosëm të shkojmë në shtëpinë e shokut të tij, e cila sipas Dritonit ishte e zbrazët dhe do ishim për pak qaste vetëm. Këmbët me ishin ngrirë, çizmet e kuqe me take që kisha mbathur me vrisnin dhe mezi ecja me to; veç tjerash ato ishin edhe shumë të ftohta. Arritëm gati në fund të qytetit, ngjitëm shkallët e një shtëpie dykatëshe. Tani më ishte errësuar dhe nuk e dija saktësisht sa kishte vajtur ora. Dritoni kishte çelësin e kësaj shtëpie, hapi një dhomë e cila nuk ishte ajrosur mbase me muaj. U futa ngadalë dhe me dorë preka çelësin për rrymë; këtë e gjeta disi derisa Dritoni futi në prizë një nxehëse aty afër. Në mesin e dhomës ishte i shtrirë një dyshek me diçka që ngjante në shtroje dhe që i vinte erë e keqe. Kisha pak frikë edhe pse doja të jem me Dritonin; pra diçka më zgjonte ca të dridhura, por mendova se e kam nga të ftohtit. U shtrimë së bashku dhe pas pak telefoni i Dritonit filloi të bie...u largua nga unë dhe fliste me dikë. Ai qeshej gjatë gjithë kohës. Nuk e di saktësisht se sa kemi qenë bashkë dhe çka ndodhi tamam në mes nesh. Unë nuk i rezistoja për asgjë, fundja mezi kisha pritur ditën të jemi bashkë.
Ai u ngrit dhe ndezi një cigare. M’u duk se dëgjova zhurmë në korridor dhe i thashë mos ka njeri tjetër këtu
- Po, shokët e mi. U përgjigj ai.
Unë mbeta e strukur dhe fillova të vishem. Ai doli nga dhoma dhe menjëherë pas tij u fut në dhomë një djalë tjetër, të cilin nuk e kisha takuar kurrë. Ai filloi të zhvishej me një qeshje prej budallai në fytyrë. Unë e tmerruar fillova të ngrihem, por këmbët s’më mbanin nga frika. Çarçafi ishte krejt gjak nga ajo që kishte ndodhur më herët mes nesh. Ishte hera e parë për mua të kem marrëdhënie seksuale me një djalë.
U ngrita në këmbë dhe e pyeta ku është Dritoni?
- Jashtë në korridor m’u përgjigj ai, por rri urtë ti dhe kthehu ku ishe.
Në ato momente kuptova se ky kishte qellimin të bënte seks me mua.
Desha të kaloj përskaj tij, por ai më kapi për dore, me shtrëngoi dhe më hodhi në dyshekun ku më parë isha shtrirë.
Me sa zë që pata e thirra Dritonin, por askush nuk u përgjigj. Djali i panjohur u vërsul mbi mua. Fillova të shqelmoj dhe ti bie me grushta. Ai më ra shuplakë në fytyrë dhe me shau. Pasi që unë rezistoja gjatë gjithë kohës, në derë u paraqit Dritoni. Nuk e njihja më, në dorë mbante një thike jo shumë të gjatë me të cilën mua afrua dhe më kërcënoi se do më masakronte sikur të ngritja prapë zërin.
- Rri urt dhe mos bërtit, kuptove!
Mendova se nuk do më kërcënonte prapë dhe fillova të qaj e të bërtas. Tani shuplaka më erdhi edhe nga Dritoni.
- Kudër! Po vazhdove kështu do të përfundosh e copëtuar.
Me duar mbaja gojën time të ndali britmat dhe dhimbjet.
Pas këtij djali në dhome hyri një tjetër dhe pas tij edhe një tjetër.
Isha e tmerruar, e rrahur e dhunuar. Të gjitha humbën kuptimin. Më dukej se jam në një ëndërr te keqe dhe se do zgjohem së shpejti. Më nuk e dëgjoja zërin tim, mundohesha të flisja por nuk me dilte zëri. Me kujtohen zërat e tyre, të sharat dhe tymi i cigareve. Bënte një i ftohtë varri. I tërë trupi më dhimbte dhe më vinte të vjelli. Me siguri edhe kisha vjellur, sepse kur morra veten pashe se rreth shtratit ishte bërë pis nga të vjellurat e mia nga bishtat e cigareve.
Ishte mëngjes. Tani morra të ngrihem nga shtrati me shumë vështirësi. Mendët më merreshin. Duke u mbajtur për muri dola deri në korridor ku nuk kishte askush në shtëpi. Zbrita shkallët ngadalë dhe dola në oborr. Nuk dija kah të orientohesha. Pasi që kalova nëpër oborrin e një shtëpie tjetër, dola në rrugën magjistrale. Mora drejtimin kah qyteti, pasi që nuk dija saktësisht se ku ndodhesha, sepse kjo shtëpi ishte në dalje të qytetit. Mendova të shkoj deri në stacionin e autobusëve dhe të iki që këtej. Ashtu edhe veprova, ecja ngadalë duke u dridhur nga të ftohtit. Rrugët nuk i njihja dhe kisha frikë se do të ngatërrohem dhe do humbi në këtë qytet. Për pak ndalova afër një supermarketi, u ula në skajin e betonit që rrethonte këtë supermarket. Lotët më rridhnin dhe nuk kisha mundësi t’i ndalja. Dëgjova dorën e dikujt në supin tim, u drodha e tera nga frika. - Mos ke frikë, jam nga policia e komunitetit, ke nevojë për ndihmë.
- Po, po ju lutem...
Pasi që morën nga unë deklaratën dhe të dhënat tjera, më pyetën nëse do doja të kthehesha në shtëpi.
- Jo!, u përgjigja, jo tani, sepse ata do më rrahin edhe më keq. Pastaj ata më rrahin edhe pa ndonjë arsye e lëre më tani kur të kuptojnë që jam e dhunuar. Përfundova e strehuar këtu. Kam marrë veten shumë mirë. Me mua sillen shumë mirë sa që ma kanë kthyer ndjenjën e dinjitetit dhe të qenit e vlefshme. Ç’kado që të them dhe sikur pandërprerë ta përsëris, asnjëherë nuk do të mund t’u falënderohem në masën e duhur këtyre njerëzve që më ndihmuan. Unë jam 14-vjeçare. Mendoj të vazhdoj shkollimin dhe të përpiqem ta harroj gjithë këtë peripeci të tmerrshme.

Rasti nr. 2. – Më kishin abuzuar tre persona të moshës madhore

Nëse engjëjt ishin dikur në tokë dhe nëse vazhdojnë të vizitojnë këtë vend, atëherë sigurisht kishin harruar diçka nga hirësia e tyre në fytyrën e saj.
E pabesueshme që as dhimbja fizike e as ajo shpirtërore nuk kishin arritur të zhdukin sadopak atë pamje prej engjëlli që vajza kishte në fytyrë.
Shikimin e mbante lart dhe sytë e saj dukeshin edhe më të mëdhenj se sa që realisht ishin.
Tete, mos më lërë vetëm sa të pastrohem. Rri te dera të lutem.
Në rregull!, i thashë.
Po mos e mbyll derën e banjës.
Po duhet mbyllur. Do jesh rehat edhe vetëm, këtu më ke, të pres sa të pastrohesh.
Shumë gjë e shpifur ishte të shkosh te mjeku i grave, uhaaa nuk shkoj më. Pastaj edhe pyetjet në polici më çmendën fare. Unë s’e kam bezdi të flasë mbi atë çka ndodhi sot, bile mezi pres të tregoj, vetëm mos më pyet asgjë.

- U bë!, - ja ktheva.
- Unë kam ikur nga shtëpia qysh se dje dhe desha të martohem, s’ka rëndësi se me kënd, desha vetëm te martohem. Me pëlqen shumë të jem e martuar të veshi fustane të gjatë, të grimohem, të kem një burrë që më do dhe që më blen dhurata.
- Pra, kur dola nga shtëpia e gjeta burrin, me herën e parë burri që takova tha se do martohej me mua. Më dërgoi në ëmbëltore; hëngra sa u ngopa, më bleu çamçakëz dhe pastaj shkuam në shtëpinë e tij. Atje kishin qenë edhe dy burra tjerë. Të them të drejtën krejt çka kanë bërë me mua më ka krijuar dhimbje dhe më vinte të vjell, por isha shumë e lumtur se tani nuk kisha një burrë, kisha tre burra. E vërteta, edhe tani kam shumë dhimbje në stomak dhe në krahun e majtë, por do më kalojë. Pastaj më tregoni se kur do më dërgoni te burri im, por nuk do doja të rri ashtu e shtrirë me të se kisha dhimbje. Burri im tha se ashtu duhej, por ju mund t’i thoni se do martohem me të nëse nuk bëj prapë atë që bëmë dje.

Vajza kishte vetëm 12 vjet, ishte me të meta mentale, nuk e thoshte asnjëherë emrin e vërtetë. Nuk dinte datëlindjen e saj dhe më duket se lidhur me familjen me qëllim fshihte diçka. Për ditët sa qëndroi ajo disa herë ndërroj deklaratat mbi vendbanimin.
Ne kishim diçka nga të dhënat që kishte dorëzuar policia, por emrin e vërtetë asnjëherë s’e mësuam. Ajo çka policia dhe mjekët ligjorë kishin konstatuar ishte se me të kishin abuzuar tre persona të moshës madhore.

Rasti nr. 3. – Më nuk dua as të njihem me djemë; ata janë dhunues dhe gënjeshtarë

Që nuk jam e bukur e kam kuptuar shumë herët. Më duket atëherë kur kam filluar të kuptoj se çka flasin njerëzit. Dëgjoja kur nënës i thoshin: E kjo kujt i ka ngjarë dhe bënin një shprehje të dhembshurisë në fytyrë. Kur shihja veten në pasqyrë më dukej çdo gjë në rregull, veç syrit të djathtë kapaku i të cilit rrinte disi i fryre dhe shija pak vëngër, tjerat ishin ne rregull. Kur mbusha 14 vjet nëna ime iku dhe shkoi në familjen e saj. Ne jemi pesë fëmijë dhe unë jam më e madhja ndër ta.
I urrej ende mëngjeset, zërin e babit tim që të zgjohem për t’i lëshuar dhitë në kullosë pasi që ai kujdesej rreth tyre, por unë dilja për t’i kullotur. Kjo zgjati një vit, pastaj me këtë merrej vëllai im i madh dhe unë fillova të gatuaj e të pastroj shtëpinë. Babai im shkonte shpesh në qytet dhe kur kthehej fillonte me të zakonshmet e tij; dikush rrihej, dikush shpëtonte me te shara e kështu mbyllej edhe një ditë. Ishte pranverë maji, koha ishte shumë e bukur, unë vendosa kokë në vete të iki pak nga shtëpia, të dal në qytet. Dija se si të shkoj deri atje. Kisha edhe pak të holla qi ia kisha marrë fshehurazi babait nga kuleta. U nguta me punët e shtëpisë dhe pasi që tërë të vegjëlit hëngrën buke, fshehurazi u drejtova kah vendi ku vinte autobusi. Shumë shpejt u gjenda në qytet. Në stacionin e autobusëve sillesha vërdallë, shihja njerëz. Fillova të eci rrugës së gjerë afër stacionit, pranë mu ndal një makinë. Brenda pashë një djalë të hijshëm; ai buzëqeshi, unë ja ktheva. Kur hapi derën e makinës dhe më ofroi të më dërgojë deri ku kam nevojë të shkoj, nuk mendova dy herë, u futa menjëherë në makinë. Djali i pashëm me ofroi një cigare. Për t’u bërë më e rëndësishme e pranova, ndonëse kurrë nuk kisha pirë duhan. E ndeza dhe bëhesha demek se po e pi.
Shpejt u gjendëm në një banesë e cila nga jashtë kishte ngjyrë jeshile. Aty përjetova edhe marrëdhënien time të parë seksuale. Mua më pëlqeu t’u them të drejtën. E keqja qëndronte se mbeta aty e mbyllur pasi që Fatosi tha se do vijë më vonë të më sjellë bukë, e unë mund të rri rehat. Por nuk ndodhi ashtu. Fatosin e pashë pas dy ditësh, ndërsa gjatë këtyre dy ditëve në banesë erdhën edhe katër djem të tjetë. Një vinte ditën, një natën e kështu. Unë me të gjithë pata marrëdhënie seksuale, sepse ndryshe më kërcënonin. Njëri nga ta edhe më rrahu, më quajti me emra të ndryshëm. Ditën e tretë erdhi edhe Fatosi, i thashë se dua te shkoj në shtëpi. Ai qeshi dhe tha: do shkosh kur unë të them të shkosh. Mos m’i ngrit nervat se s’kam kohë të merrem me ty. Fillova të qaj, ai doli nga shtëpia dhe prapë isha e mbyllur brenda. Pas pak kohe fillova të bërtas si e çmendur dhe t’i bie me grushta derës. Pas pak u dëgjua një zë burri. U tmerrova. Mendova se edhe ai tash do vijë brenda. Por zëri nga jashtë me tha se kishte njoftuat policinë dhe se shpejt do më nxirrnin jashtë.
Kështu përfundova këtu ku sot jam në gjendje të flasë, sepse disa ditë radhazi nuk e kam hapur gojën. Nuk e dija çka të them. Ishte faji im sigurisht, sepse kërkova të më dojë dikush. E di se kërkova diçka... nuk di as vetë çka të them.
Me rëndësi është se sot jam në gjendje të flas mbi të gjitha dhe të ndjehem shumë më mirë. Nuk mund të them se çka do të ndodhë me mua e as çka do të doja. Një gjë e di të sigurt: Nuk kthehem në shtëpi te babai kurrë ...dhe nuk dua as të njihem me djem, se janë gënjeshtarë.

Rasti nr. 4. – O Zot ç’më gjeti, i gjithë faji është i imi

Po, e di se nuk duhet të shpërndajë drogë, nuk duhet as vetë ta marr, por...aman tete, ti nuk e njeh Jetonin; ai është aq i bukur e i mirë sa unë për të çdo gjë do bëja. Po, po, çdo gjë, pastaj ku ka rëndësi se policisë nuk i pëlqyeka Jetoni. Mua me pëlqen dhe pikë. Dua të më tregosh se a është ai mirë. Nuk dua që dikush ta rrahë atë!
- Po s’ka rëndësi nëse ai paksa më paska rrahur. E bën këtë shpesh kur është nervoz. Thënë të drejtën, unë mundohem mjaft të mos e nevrikos. I bëj qejfin, por ja që ai e ka zakon të nevrikoset.
- Jo nuk di gjë për prindërit e mi. Babai e di se jeton këtu vetëm në qytetin tuaj. Nuk e kam parë ka 5 vite. E nënën po, e kam parë muajin që shkoi. Mirë është; ajo ka gjetur një burrë të mirë. Ai ka shumë para dhe ia bën qejfin nënës si të dojë ajo. Mua dhe motrën nuk na deshi në shtëpi, por s’ka rëndësi, na ka lejuar që të jetojmë aty. Motra s’ka nevojë të rri, sepse është martuar në Maqedoni. Thotë se mirë e ka me burrin kur u dëgjova në telefon. E rrahë edhe ai ndonjëherë kur është nervoz, por jo shumë. Ashtu si unë me Jetonin. Mua nuk më pëlqen shumë të shkoj te nëna. Ashtu si më lejoi njerku, nuk shkoj gati fare.
Nuk më vërejnë a jam a s’jam aty. Kështu që kjo ka perparesitë e veta, sepse mund të shkoj me Jetonin ku të ma dojë qejfi. Sa jemi në Prishtinë e sa në Prizren, flemë kudo nëpër shokët e tij. Kur kemi para flemë edhe në hotele. Aty kaloj më së miri, më pëlqen të jem rehat kur fle. Pastaj kam rroba shumë të bukura dhe kozmetikë të shtrenjtë. Ma sheh këtë hijen në kapakët e syrit, është Loreal, është i shtrenjtë. Jetoni kur ka para nuk pyet fare se sa harxhoj. Ai më do shumë.
- Po e di për shenjat në fytyrë. Uhaa, nuk është hera e parë që më mbesin shenjat, i vë pak pudër dhe nuk vërehen aq.
- Nuk ndjehem mirë që Jetoni ra në burg për fajin tim. Ndjehem keq. Tani më e kanë zbuluar edhe drogën që kishte me vete; do e dënojnë shumë me siguri. E unë budallaqja çirresha me zë të lartë kur me rrahu. Sikur ta dija se çka do të ndodhë sigurisht nuk do bëja zë, por atë dite nuk di çka e gjeti, më rrahu shumë dhe më dhimbti koka kur i rashë murit, pashe se kam shumë gjak nëpër fytyrë. Më merreshin mëndtë dhe atëherë fillova të bërtas. Dikush paska dëgjuar dhe policia na gjeti.
- Vetëm le të mbarojë mirë për Jetonin, sepse e di që ai do zemërohet shumë në mua. Kam frike se prapë do më rrahë.
- O Zot ç’më gjeti...i gjithë faji është i imi.

Rasti nr. 5. – Ja, shiko si e kam shpinën; ende nuk më hiqen vrragët nga plagët e marra

Ke çamçakëz në çantë?
- Jo!, - ju përgjigja. Por do blej më vonë, bën?
- U bë, por mos më gënje.
- Jo nuk të gënjej.
- Te gjithë thonë se nuk gënjejnë, ndërsa të gjithë gënjejnë.
Qesha me këtë thënien e saj dhe vazhduam bisedën qe e ndërpriste duke luajtur me plagën e vogël që kishte në fytyrë. Ishte një vajzë e nacionalitetit rom dhe një vajzë me sytë më të bukur që kam parë ndonjëherë. Shumë e zgjuar dhe shumë problematike. Vajzë e marrë nga rruga. Ajo thoshte se kishte profesion lypjen dhe se vajzat tjera lypsare i kishin inat se kjo gjithnjë fitonte më shumë.
- Në mbrëmje arrija të mbledh edhe deri në 30 €, kjo ndodhte verës. Pastaj në Mal të Zi jetohet më mirë se këtu dhe fitimi është më i mirë.
- Qe do që këto para m.i merrte babai gjithnjë. Po të hetonte se kisha fshehur diçka më rrihte. Po mos të dilja ndonjë ditë për lëmoshë, prapë më rrihte.
- Ja, shiko si e kam shpinën; ende nuk më hiqen vrragët nga plagët e marra.
- Disa ditë kam ikur me shoqet e mia për t’u larë në det, s’kam punuar hiç dhe i thosha se s’kam pasur fitim gjatë ditës. Kështu, mora një të rrahur që s’do e harroj kurrë.
Shpina e saj ishte krejt vrragë nga plagët e të rrahurave të mëhershme.
Tamam si pamja nga filmat ishin shenjat që mbesin nga kamxhiku. Ajo thoshte se më ka rrahur me rrip të pantallonave. Por kjo kishte mjaftuar për trupin e një fëmije.
Më premto mbasi që s’mund të dal vetëm se do më blesh çamçakëz çdo ditë?
Shohim, mbase edhe i blej çdo ditë.
Uh! Sa të këqij jeni ju të rriturit!
Shpesh mendoj se sikur nëna ime të ishte gjallë, jeta ime do ishte shumë më e bukur. Pastaj shpesh mendoj sikur ndonjë grua të donte të ishte nëna ime. Kjo do ishte një mrekulli. E di ti tete se unë këtë marifet e përdori shumë shpesh para gjumit, sepse kështu më zë gjumi më shpejtë edhe nëse jam e uritur apo e rrahur. Më beso se filloj t’i mendoj këto gjera të bukura për një jetë tjetër me një nëne, sepse babain nuk dua ta kem. Nuk më duhet babai fare, bile unë mendoj se nuk do lindi kurrë fëmijë sepse ata te gjorët pastaj do të kenë baba. Të kesh baba është mallkimi më i madh. Nënë nuk kam, por e di ama se është mirë të kesh. Si thua ti tete? Është mirë të kesh nënë?...
Vajza e bukur kishte 12 vjet. Pas kontakteve me punëtorët socialë të dy vendeve ajo u transferua në qytetin ku jetonte babai i saj me 3 fëmijët tjerë dhe gruan e dytë. Rastin e saj e përcjell Qendra për Punë Sociale e Malit të Zi.

Rasti nr. 6. – Më thonte: S’ka rëndësi pse flenë edhe me shokun tim, kurse unë u tmerrova

Nuk dua të flasë për burrin tim të parë!. Aty kalova mirë vetëm disa muaj. Nejse, ai më ka rrahur nja pesë herë për këtë kohë, por ajo s’ka rëndësi. Me dukej se më rrahe babai dhe kalonte krejt kjo kur binim në shtrat. Por dikur ai filloi të mos më pëlqejë; thën më drejt nuk më pëlqente nëna e tij. Me duhej të shërbeja gjithë ditën krejt gratë e lagjes, pastaj të vishem me fustan të gjatë, të grimohem dhe kështu më shkonte dita duke e pritur Senadin në mbrëmje. Një kohë m’u duk mirë, por u mërzita shpejt. Fillova të kontaktoj prapë me telefon me një djalë që më pëlqen ende sot e kësaj dite. Po sa i bukur është, veç ta shihje, shumë i bukur! Ai më tha se s’kemi si takohemi, sepse je e martuar. Këtë pune s’e bëra problem, sepse do çmartohesha unë për të. M’u duk e lehtë në fillim, por pastaj pasuan rrahjet e vërteta nga burri pas tregimit tim se dua të ndahem, sepse e dua një tjetër. Nejse, e gjitha përfundoi se unë ika nga shtëpia dhe ai s’më kërkoi më kurrë. U takova me të dashurin tim, por kishim një problem të vogël. Nuk kishim ku të banonim. Në shtëpinë e tij më tha se nuk guxon të më dërgojë. Flinim nëpër shtëpi të huaja. Në fillim veç me të, por më vonë edhe me të tjerë. Kishte net kur ai më merrte në telefon dhe arsyetohej se nuk mund të vijë të jetë me mua. Kisha frikë, shtëpitë ishin të pabanuara dhe pastaj më thoshte se sonte do vijë ky apo ai shok i tij. Herën e parë kur erdhi shoku i tij tentoi të bënte seks me mua. Unë e tmerruar e morra në telefon, duke i treguar. Shoku i tij qeshej, ndërsa ai më tha se çdo gjë është në rregull. Unë të dua, mos ki merak, s’ka rëndësi nëse flenë edhe me shokun tim. Fundja, thoshte ai, nuk e ke me lekë. Atëherë nuk e dija se unë vërtet për lekë flija me ta. Por lekët ama i merrte i dashuri im . Këtë e kam kuptuar një natë kur një ,,shok” i tij më rrahu keq. Ai gjatë kërcënimit përmendi se kishte paguar të jem me të, andaj edhe duhej të bindesha për krejt çka kërkonte. E mora në telefon të dashurin tim, i cili me tha se do vijë nesër dhe bisedojmë sepse ishte i zënë diçka me do punë. Unë u tmerrova nga toni i tij. Me gjasë atij s’i bëhej vonë për mua fare. ,,Shoku” i tij iku pas disa orësh. Unë mbeta duke qarë. Diçka në mua kishte pëlcitur. Nuk e di, më dukej se më shumë kisha dhimbje diku brenda meje se sa shuplaka e grushtat që kisha marrë atë natë. Pak para se të zdritej kam dalë nga shtëpia dhe nuk e di për ku isha nisur. E dija vetëm se më nuk do kthehem kurrë brenda atyre mureve. Mu kujtua familja ime, nëna ime, ajo pak ngrohtësi që e ndjeja së paku kur të gjithë ishin në gjumë, sepse gjithnjë kishte të shara dhe zhurmë në shtëpi. U drejtova kah shtëpia ime. Rrugës u ndjeva e ndotur, e keqe dhe pak e frikësuar se si do reagonin ata me këtë ,,ndodhi” timen. U ktheva mbrapa dhe vazhdova të eci rrugës për në qytet. Dikur filloi të zdritej. Makinat endeshin, disa prej tyre i binin borisë. Më herët ndoshta do isha e lumtur që më vërejnë, por sot dëshiroja të jem e padukshme. Sot do të doja të mos jem fare. Zot! Ku të tretem?! Në hyrje të qytetit është stacioni policor. Unë kisha dëgjuar se ekziston shtëpia ku u ofrohet strehim femrave të keqtrajtuara. Andaj hyra në stacionin policor. Kaluan orë të tëra derisa flisja për veten, për atë çka më ka ndodhur dhe për frikën time të shkoj në shtëpinë e prindërve. Nga aty më dërguan në strehimore. Mendoj se gjithë këto që i flas sot nuk kam qenë ne gjendje t’i them në fillim, sepse vetëm këtu kam kuptuar se unë mund të flas e të mendoj më drejt. Ajo që ka rëndësi është se këtu kuptova se unë vërtet vlej ashtu si çdo qenie tjetër, unë meritoj të jetoj më ndryshe. Unë meritoj dhe kam shumë nevojë që dikush të më ndihmoj. Unë në muajin korrik do i mbushi 16 vjet.

Rasti nr. 7. – Më dhunoi burri i motrës sime kur isha 13-vjeçare

T’u them të drejtën deri para pak muajsh as që më bëhej dert nëse edhe kiameti kërcet. Unë jam e bukur dhe kjo më ka mjaftuar gjithnjë. Nejse, jam rome, por nuk më pengon shumë. Pastaj të gjithë shqiptarët kanë dëshirë të jenë me rome. Këtë gjë e di që nga fëmijëria. Nëna ime e thoshte shpesh, se ne romet e kemi gjakun e ëmbël dhe se jemi më të mira për shtrat. Mua për vete ashtu edhe me doli, sepse Ramizi më do e çmendet pas meje. Ja, e shihni edhe vetë, ai më merr në telefon 20 herë në ditë. Sikur prindërit e tij të bindeshin, tani do isha nusja e tij.
Po, po, e dua unë Ramizin. Do thosha më shumë më do ai mua dhe pasi që ma bën qaren, po e dua edhe unë atë. Fundja, është shqiptar dhe ka disa dyqane të veta.
Mua nuk më pëlqen të vesh çkado e as të ha çkado. Jam mësuar mirë në familjen time. Ju e dini sigurisht se familja ime është shumë në zë për familje të mirë. Ne jemi zotëri njerëz. Pra, siç isha duke të të treguar, unë më herët nuk mërzitesha për asgjë, sepse sa e shihja veten në pasqyrë me kalonte mërzia. Jam shumë e bukur. Por ja që pata fatin e keq të mashtrohem dhe të iki nga shtëpia. Më pëlqen t’i ndërroj meshkujt. Por nuk më pëlqen kur më dhunojnë. Më ka ndodhur kur isha 13 vjeçe. Më dhunoi burri i motrës sime. Tash e këtë ditë nuk e di askush për këtë punë. Kur ju kam kërcënuar se do i tregoj nënës sime dhe motrës,
Më ka thënë se vetë paskam dashtë. Më vjen turp të shpaloj këtë gjë. Betohem se nuk kam dashtë të shkoj në shtrat me të dhe se më ka shkaktuar shumë dhimbje ky akt, madje shumë net kam mbetur pa gjumë. E kam inat sot e kësaj dite kur vjen te ne. E kam inat, sepse askush nuk e di sa horr është, e unë kurrë nuk guxova të flasë për këtë.
Muajtë e fundit jeta ime është bërë ferr. Përjetova edhe dhunimin e tretë dhe mund të them se është gjëja më e tmerrshme që mund të merret me mënd. Mua më pëlqen të jem me meshkuj, më pëlqen edhe t’i ndërroj. Por unë dua që të më duan. Unë nuk dua të më dhunojnë. Kësaj here e rrahur dhe e gjakosur jam paraqitur në polici dhe nuk e kam ndërmend të ndalem. Kam nevojë t’ua tregoj të gjitha, ama të gjitha sepse kur kujtoj aktet e tilla më zë mëngjesi me sy hapur. Nuk do doja askujt t’i ndodhë kjo. Jo, mos me thoni se më kuptoni, sepse askush nuk mund të kuptojë si është, veç atyre që e kanë përjetuar.
Kam shumë frikë se si do reagojë Ramizi kur të kuptojë krejt ngjarjen. Nesër do takohem me Ramizin këtu në qendër dhe kam shumë frikë se edhe ai do mendojë se i kam paraprirë vetë një gjëje të tillë.
Sytë e saj ishin plot lot dhe inat. Ishte shumë e vendosur që gjerave t’u shkojë deri në fund.
Duart mbante të lidhura njërën me tjetrën, shikimin kah dritarja të mos i shiheshin lotët. Ishte një fëmijë i rritur para kohe, një fëmijë i bukur me të vërtetë.

Rasti nr. 8. – Torturat dhe pamja e syve të tij më tmerron çdo natë

Unë kisha frikë të shikoj në drejtimin e tij, të ndeshesha me sytë e tij, kjo më tmerronte më së shumti.
Kjo pamje e syve të tij më shfaqet çdo natë para gjumit, ndonjëherë edhe më zgjon nga gjumi një ankth dhe një dhimbje në gjoks, të gjitha këto të shoqëruara me sytë e tij që nguliten në fytyrën time.
Gjykatësi shihte sa në drejtim timin, sa në të tijin. E gjitha mbase zgjati vetëm tre minuta. Por për mua ishte një shekull. Atëherë pasi na njoftoi për qëllimin e prezencës sonë, filloi me leximin e deklaratës sime dhënë policisë atë ditë kur erdhën të më merrnin në shkollë.
Gjersa lexonte gjykatësi, mua filloi të më rrihte zemra më fort. Kisha frikë se ai tani do ngrihej nga ajo karrige dhe do më vriste. Mbaroi leximi i deklaratës dhe në pyetjen e gjykatësit drejtuar babait tim se a është e vërtetë çka u tha deri atëherë, ai nuk foli. Shikonte nga dritarja dhe merrte frymë me vështirësi. Në ato çaste nuk do të doja t’i dëgjoja ato frymëmarrje. Më kujtoheshin rrahjet që kisha pësuar, gjithnjë ishin të shoqëruara me këtë frymën e tij të rënduar dhe me të sharat e panumërta.
Më duket se më nuk isha këtu në sallën e gjyqit, por prapë e lidhur me litar dhe e hedhur në katin e sipërm të shtëpisë. Atë ditë pasi që m’i kishte lidhur duart prapa me litar, me hodhi barkas në njërën nga dhomat e katit të sipërm. Më rrotullonte kur më godiste me duar. Kjo ishte diçka e mësuar tashmë për mua, pastaj mori një gyp plastike të mbushur me një lëndë të metaltë dhe më godiste. Nuk e di se sa larg janë dëgjuar britmat e mia. Pasi që unë nuk pranoja për fajin që më ngarkonte, ai vazhdonte mënyrën e vet të torturës mbi mua. U ngjit prapë në dhomë, në dorë kishte një presë elektrike për hekur, e futi në prizë dhe mu afrua me të duke më kërcënuar se do m’i presë gishtat e duarve nëse nuk e pranoj fajin. Isha më shumë se e tmerruar. As tani me saktësi nuk mund të them se çfarë ndjeja në ato çaste. Veç dhimbjeve që kisha nga goditjet e marra me herët, kisha diçka si dridhje që më ngrinte nga toka, trupi më dridhej dhe zëri nuk më dilte.
Kur më afroi presën tek gishtat dhe ndjeva dhembjen e parë në njërin nga gishtat, pranova çdo gjë që thoshte. Nuk dija tamam as çka flisja. Aty ai u ndal dhe doli nga dhoma. Më vonë kur vëllai im me hoqi litarin, kuptova se kisha qenë kështu e lidhur dhe e rrahur për afro shtatë orë.
Për kohën sa ai kishte qëndruar në Amerikë (unë kisha 7 muaj kur ai më la nën kujdesjen e gjyshes dhe 9 vjet kur u kthye) kuptova se kam baba dhe me padurim prisja që ai të kthehej tek unë e vëllai. Nëna ime kishte vdekur gjatë lindjes, për të s’kam çka të them. Nuk e kam njohur dhe më duket se ajo ma bëri me hile që vdiq. Më la vetëm, më la mua gjallë e vetë vdiq. Do ishte më mirë që të vdisnim të dyja atë natë të lindjes sime apo të jetonim të dyja. Me rëndësi ishte vetëm të mos më linte kështu me këtë peshë të madhe faji që bart me vete. Athua unë e vrava?!
Edhe pak është ditëlindja ime dhe përvjetori i saj i katërmbëdhjetë. Mua më duket se kam njëqind vjet që jetoj. Kam frikë nga zëri i lartë dhe po të jetë edhe muzikë, kam frikë nga babai im.

Rasti nr. 9. – I tërë trupi më dhimbte nga rrahja e babait, nënës dhe vëllait

Jam 16-vjeçare, rome, analfabete e ndarë me dhunë nga burri. Fillova në shkollë, por pasi që shtëpia jonë ishte larg shkollës askush nuk pati kohë të më përcillte së paku vitin e parë. Më vonë nënës i nevojitesha rreth punëve të shtëpisë dhe kujdesi për fëmijët tjerë. Kam përshtypjen se askujt nuk i bëhej vonë për mua. Ndoshta edhe do të harronin se unë ekzistoj sikur unë mos të ikja nga shtëpia dhe të martohesha me krijesën më të dashur për mua, burrin tim. Atëherë ata u kujtuan se edhe unë jam gjallë. Erdhën shpejt dhe më morën me dhunë nga shtëpia e burrit pas tri ditësh. Sipas babait tim, ai më kishte fejuar me një djalë tjetër që ishte me ,,letra” në Gjermani. Me një djalë që unë nuk i dija as emrin e asgjë tjetër, por që pritej të vinte ai këtu në Kosovë të martoheshim e pastaj të më merrte me vete. Kjo ishte krejt çka dija rreth kësaj marrëveshjeje të babit me miqtë. Po dija edhe atë që ata e ndihmonin babain kohë pas kohe me të holla. Dija edhe që në atë shtëpi askush asgjë nuk më pyeste; rrihesha sa herë ishin nervozë babi, nëna apo edhe vëllai i madh. Kështu, unë ika dhe u martova pa dijen e tyre. Ata më morën prapa. Unë ika prapë edhe pse i tërë trupi më dhimbte nga rrahja e babait, nënës e vëllait. Këtë herë reaguan më shpejt, erdhën e më morën po atë natë, më tërhiqnin zvarrë dhe duke me shqelmuar, por unë arrita t’u iki dhe të shkoj në polici. Tani jam e strehuar, e frikësuar, por së paku kuptova se di çfarë dua. Dua të jem me të dashurin tim. Me të unë ndjej se ekzistoj dhe se bile për dike jam e rëndësishme.
Mua me pëlqen shumë të shohë televizorin dhe pikërisht këto novelat e dashurisë. Me duket se do shihja gjithë ditën dhe se nuk do mërzitesha fare. Kuptohet, sikur me mua të ishte edhe i dashuri im do ishte fantastike. Shpesh harroj për të ngrënë bukë kur jam duke parë këto telenovela. Më kujtohet shpesh në shtëpi, kur nuk ishin të tjerët ulesha dhe shihja televizor. Më duket se kjo është ajo që më pëlqen gati sa i dashuri im. Aty mund të ëndërroja pakufi, hyja në rolin e personazheve më të bukura, bëja një jetë të qetë e të bukur shpesh e dëshpëruar nga dashuria, por së paku vishesha bukur dhe jetoja në një shtëpi të madhe plot dritë.
Këtu në strehimore shoh televizor, kam shoqe dhe ndjehem mirë. Nuk e di se si do zgjidhet e gjithë kjo rrëmujë nga jeta ime, por shpresoj të më japin lejen prindërit për t’u martuar dhe mbase jeta ime do i ngjajë një filmi të bukur.

Rasti nr. 10. – Nuk pata kurrë guximin t’u tregoj prindërve të mi, sepse ai ishte shoku i babait tim

Jam 13-vjeçare, shqiptare, kam prindër dhe dy vëllezër. Dje kuptova që jam shtatzënë. Kam dëgjuar që gratë mbesin shtatzënë, kam ëndërruar që edhe unë një ditë të kem fëmijë, sepse i dua shumë. E dua shumë edhe vëllain tim të vogël të cilin nuk e zë gjumi pa i prekur flokët e mi. Por unë nuk di çfarë të bëj tani. Mjeku tha se jam në muajin e shtatë të shtatzënisë. Pra, unë paskam mbetur shtatzën që nga korriku, kur ai filloi të më dhunojë. Unë nuk pata kurrë guximin t’u flas prindërve të mi, sepse ai është shoku i babait tim. Ai ,,kujdesej” për mua dhe vëllezërit, ai thoshte se do më martonte me vëllain e tij. Ai...
Pastaj në raste të rralla kur prindërit e mi ishin esëll (janë të dy alkoolistë) mua më dhimbsej të prishja gjithçka me tragjedinë time, pastaj edhe kisha frikë, sepse ai më pati thënë se nëse i tregoj dikujt, ai do të thotë se unë vetë i isha ofruar. Por unë nuk doja diçka të tillë, unë kisha dhimbje...ndërsa ai ma mbyllte gojën me shuplakë dhe nuk pyeste fare.
Prindërit e mi që të dy janë të varur nga alkooli dhe kur i zinte gjumi nuk dëgjonin më asgjë. Unë e frikësuar e prisja natën kur ai ishte aty kinse për t’u shoqëruar me prindërit e mi dhe ju sillte gjithnjë nga një litër ose dy me raki. Kishte aq liri në shtëpinë tonë, sa që edhe kur më rrihte ai babi nuk kundërshtonte asgjë. Ishte kjo mënyra e tij për të më edukuar. Më ndalonte të dilja të luaja me fëmijët e tjerë. Thjesht unë isha e tmerruar nga ai. Tani jam mirë dhe e sigurt. Lutem vetëm të isha pak më e rritur të të mund të kujdesem si duhet për beben time. Një gjë e di sigurt, e urrej alkoolin, kurrë nuk do të lejoj që fëmijët e mi të vuajnë për shkakun tim. E bekoj këtë vend që më ofroi më shumë ngrohtësi se sa që kisha gjatë gjithë jetës sime.

Rasti nr. 11. – Babai më shpesh e rrihte nënën, pastaj mua

Pushimet e kësaj vere në det ishin më të paharrueshmet për mua. Unë isha ,,fëmija i sefasë”, siç thoshin shoqet e mia, por fundja ku dinin shoqet e mia se çka kishte brenda mureve tona.
Parë nga jashtë ne ishim një familje perfekte. Nëse e anashkalojmë pandarë dajakun ndaj nënës, meje e motrës më të vogël çdo gjë do të ishte në rregull.
Po desha tu tregoj për pushimet e kësaj vere.Thënë të drejtën, në shtëpinë tonë gjithnjë dikush për diçka rrihej. Më së shpeshti babai e rrihte nënën time, pastaj mua. Të them se ne dyja ishim fajtoret kujdestare gjatë gjithë kohës.
Pushimet, festat dhe çdo gjë tjetër në shtëpinë tonë ishte e veshur me të rrahura. Kushtet jetësore i kishim të mira, bile shumë të mira krahasuar me të tjerët. Por ne ishim gjithmonë të trishtuara.
Nëna ime rrinte gjithnjë në ankth kur priste babanë të kthehej tek ne. Ai tashmë nuk jetonte me ne. Ka dy vite e gjysmë që jeton në kryeqytet me një grua tjetër. Por vinte pothuajse çdo ditë për të na parë se si jemi. Ashtu thoshte ai, sepse e di me siguri se si nëna ashtu edhe unë e motra do ishim shumë më mirë sikur të mos vinte kurrë të na vizitonte.Unë edhe pak i mbushi 18 vjet dhe jam regjistruar në fakultetin juridik. Kohën më të madhe jam kundër gjithë botës, e më së tepërmi kundër vetes sime. Më ngjan vetja pa pikë dinjiteti kur mendoj se si e toleroj një njeri të më trajtojë në atë mënyrë. Kam edhe të dashur me te cilin nuk mund të bisedoj edhe aq lirshëm. Ngurroj gjithnjë t’i shpalosi krejt hallet para tij. Mbase edhe do me kuptonte, por ndjehem e turpëruar. Me duket se me t’i treguar për hallet tona, ai do më shikojë me një sy tjetër, ndoshta do të gjejë arsye pse ne keqtrajtoheshim në atë mënyrë.
Vitin e kaluar gjatë një ,,ligjërate” të tijën më ka thyer këmbën. Dy muaj mezi bëra më mirë. Pas asaj shkuam në pushime, ironike apo jo. Parë nga jashtë ai kujdesej shumë për të dyja familjet, dhe për ne e edhe për gruan tjetër.
Gëzonte një respekt të veçantë te njerëzit. Mbase këtu kishte faj fakti se ai kishte qenë dhe vazhdonte gjithnjë të jetë ndër njerëzit e respektueshëm në shoqëri. Te ne është lehtë, po pate para automatikisht fiton miq dhe të thurin lëvdata.

Rasti nr.12. - Kam një brengë që s’më shqitet kurrë

Nuk do të dija se ka vende të tilla si strehimorja sikur mos të kishin intervenuar polica atë natë në shtëpinë tonë. Sigurisht dikush nga komshinjtë i ka lajmëruar, sepse thënë të drejtën zhurma e vetme në lagjen tonë në orët e vona vie vetëm nga shtëpia jonë. Unë së paku nuk kam dëgjuar zhurmë të tilla nga fqinjët tanë. Aty nata ishte natë, njerëzit pushonin, flinin, ndoshta edhe kënaqeshin, ku e di unë, së paku kishin qetësi në shtëpitë e tyre.
Unë tani kam17 vjet, më duket se kam shumë më shumë. Shpesh kur shoh fytyrën time në pasqyrë më duket se ngjaj shumë më e moshuar. Kam një brengë qe s’më shqitet kurrë, brengë për vëllain dhe dy motrat e mia. Që të gjithë më te rinj se unë. Në sytë e tyre unë shoh veten dhe dhimbja ime pasqyrohet edhe në sytë e tyre. Një fat i njëjtë i tyre me timin. Një e përsëritur me dhimbje tjera të veçanta dhe gjithnjë te dhimbshme.
Gjatë luftës në Kosovë ne ikëm jashtë vendit. Peripecitë ishin të shumta, hallet po ashtu si të të gjithë kosovarëve. Mendoja se babai im pas kësaj do harronte pijen, dhunën ndaj nënës. Por ndodhi diçka edhe me e keqe, ai tani pinte çdo ditë dhe veç se fjaloseshin me nënën gjatë gjithë, ai tani filloi edhe me mua. Sikur të mos mjaftonin të gjitha këto, mua më ndodhi edhe një aksident. Pas lufte nëpër shtëpitë e shumta të shqiptarëve u gjindën armë të harruara të ushtrisë serbe. Djali i xhaxhait tim kishte gjetur një pushkë automatike dhe atë të mbushur plot me fishekë. Ishte muaji korrik kur ne dy së bashku, duke e parë pushkën mendonim se si funksionon dhe na dukej shumë interesante. Pushka shkrepi gjersa ishte duke e mbajtur djali i xhaxhait tim dhe një breshëri plumbash u derdhën më dukej se në mua e rreth meje. Jam zgjuar në spital me krahun e majtë të lidhur me fasha. Kuptova se isha plagosur rëndë në dorë dhe në krahë. Qëndrova disa muaj dhe mezi u shërova. Bënte vapë. Isha e mërzitur se nuk mund të shkoja për t’u larë në lumë me fëmijët tjerë dhe në këtë mënyrë isha e detyruar të mbes në shtëpi dhe gjatë gjithë kohës të jem me prindërit e mi. Të them të vërtetën nuk e di a i dua, apo cilin e dua ma tepër. Mbase nuk e dua asnjërin prej tyre. Më ishin mërzitur zënkat e tyre që gjithnjë përfundonin me rrahjen e nënës e rrahja e saj me poterë dhe ikje nga shtëpia pastaj zbrazej mbi mua. Me duhej te gatuaj dhe te kujdesem për motrat e vëllain tim, si edhe për babanë. Ndryshe, rrihesha nga ai, megjithëse për t’u rrahur ai nuk kërkonte ndonjë arsye të madhe. Mjaftonte të ishte i dehur dhe pastaj të gjithë i kishim faj. Në punë, natyrisht, nuk shkonte. - S’ka punë për ata me shkollë e lëne më për mua që kam veç shkollën fillore, ishin fjalët e tij kur arsyetohej se nuk mund të bënte asgjë më shumë për ne. Thënë të drejtën nuk më kujtohet as që ka dalë ndonjëherë për të kërkuar punë.
Na ndihmonin për të mbijetuar tezja ime dhe xhaxhai. Pak para se të strehoheshim këtu, nëna pat gjetur një punë si pastruese në një ambulancë private. Ishte gëzuar pa mas. U gëzuam edhe ne. Unë tashmë isha mësuar të jetoj me përjetimet e tyre. Ata qanin edhe unë qaja; ata qeshnin edhe unë qeshja, kështu që rrallë ndodhte që përjetimi të ishte veç i imi.

Rasti nr. 13. – Nga mosha 14-vjeçare babai im ka filluar të më dhunojë

- Jam 19-vjeçare; jam fëmija më i madh në familjen time tetanëtarëshe. Ndonjëherë mendoj se ky mallkim vie pikërisht për këtë arsye; mbase mua më duket ashtu, ku ta di unë.
Që nga mosha 14-vjeçare babai im ka filluar të më dhunojë. Kjo gjendje ka vazhduar gjer më tani kur vendosa të kërkoj ndihmë. Thjesht isha e zënë rob nga ai. Më rrihte, më kërcënohej dhe ai u shndërrua në ankthin tim. Gjithnjë shfrytëzonte rastin kur mbeteshim vetëm. Kisha frik kur nëna fliste se do të shkonte diku për vizitë dhe gjithnjë qaja të më merrte me vete. Mirëpo babai insistonte se dikush duhet te kujdesej për shtëpinë dhe gjithnjë ajo "dikush" isha unë.
Herën e fundit kur deshi të më dhunojë më rrahu aq shumë sa që vendosa t’u jap fund të gjithave. E di se është shumë e vështirë për nënën time, për vëllezërit dhe motrat të ballafaqohen me këtë realitet, por kam vendosur që këtë punë ta çoj deri në fund. Tani janë përzier në këtë mesele edhe dajallarët e mi dhe axhallarët. Ata thonë se duhet heshtur për hir të motrave e vëllezërve, sepse askush nuk do miqësohet me ne tash e tutje. Nëna në telefon më shumë më është kërcënuar se sa që më ka kuptuar. Sipas saj jeta ime nuk qenka veç e imja, unë duhet të mendoj për motrat e mia, për vëllezërit. Mos të flasë, sepse do bëhemi horë. Unë e di për vete se jam bërë copë e grimë, se nuk fle, se ndihem keq . Do të doja të vdes. Po, veç këtë do të doja. Unë tani jam mirë dhe e sigurt në strehimoren e Pejës. Babai im ndodhet në paraburgim, ndërsa familja ime janë tejet të shqetësuar. Besoj se shumë shpejt të gjithave do t‘u vijë fundi. Jam shumë mirënjohëse për ndihmën që më ka ofruar kjo shtëpi, për përkrahjen dhe kthimin në diçka që i thonë jetë. Me duket se familja ime kanë vendosur që të më dërgojnë jashtë shtetit, te dajët në Austri. Thonë se do ja bëjnë disi që të më largojnë nga këtu. Unë nuk di se çka dua. Me duket se nuk dua asgjë veç një vendi ku do të mund të flija rehat, një vendi ku nuk do të kujtoja asgjë. E di se është pamundur ta harroj gjithë këtë. Tash më duket e pamundur edhe të dal e ta denoncoj në gjykatë. Më kanë thënë se në gjykatë u dashka te them se kam gënjyer, se ai veç me ka rrahur dhe asgjë tjetër. Pastaj jetën time do e "rregullojnë" dajallarët e mi që janë më të pasur se familja e babait.

Gratë

Rasti nr. 14. – Nga burri im kisha frikë konstante

- Jam shqiptare 26-vjeçare. Kur erdha këtu për strehim shihja si me ndrojtje të gjithë. Më besoni se kisha një frikë që as vetë nuk e di nga çka. E di se nga burri im kam frikë konstante, por se kisha frikë edhe nga njerëzit tjerë, këtë e pashë vetëm pasi që u strehova këtu. Por, në anën tjetër, hasa në një mori buzëqeshjesh e fjalësh përkrahjeje nga stafi i kësaj qendre. Akulli rreth meje filloi të shkrihet. Unë ngadalë po e marr veten, edhe pse e di që përjetësisht do jem me të meta në kurriz nga dhuna që kam përjetuar nga burri im. Por së paku tani jam këtu e sigurt me njerëz që më kuptojnë dhe që më kane ndihmuar të ndjehem vetvetja. Nga ky zgjim e pashë se kam mbetur me shumë të meta fizike e shpirtërore, por mendoj se është me shumë rëndësi të shpëtoj shpirtin tim, trupin tim dhe vajzën time. Tani pres të mbarojë seanca gjyqësore dhe të merrem vetë me jetën time dhe të vajzës sime. Natyrisht, gjithnjë duke e falënderuar këtë personel të mrekullueshëm të kësaj qendre që bëri gjithçka për mua që të kthehem prapë në jetë.

Rasti nr. 15. – Vuajtja ishte bërë pjesë e jetës sime

- Unë jam 29-vjeçare dhe nënë e katër fëmijëve. Dhuna ka filluar menjëherë vitin e dytë të martesës. Gjithnjë me shpresë se kjo do të kalojë, unë mundohesha të mos e nxisë në asnjë mënyrë, sepse pasojat i vuaja vetëm unë. Pas përfundimit të luftës gjendja jonë materiale ishte edhe më e keqe. Tani më kisha katër fëmijë. Ai punonte rrallë, ndërsa dehej çdo ditë e më shpesh. Vitin e kaluar nga rrahja e tepër ai më theu edhe këmbën. E kalova edhe këtë. Tani më vuajtja ishte bërë pjesë e jetës sime. Ajo çka më shtyu të kërkoj ndihmë dhe strehim këtu ishte se tani ai këtë dhunë filloi ta ushtrojë edhe në fëmijët tanë, e më së tepërmi në vajzën e madhe e cila ka vetëm 9 vjet. Herën e fundit kur më rrahu dhe më dëboi nga shtëpia me fëmijët, e rrahu shumë edhe vajzën e madhe të cilën e nxori nga shtrati dhe duke e rrahur e hodhi në oborr. Unë kam vendosur të kërkoj ndihmë dhe strehim për fëmijët dhe për veten time. Jam e strehuar në strehimoren e Pejës, ku më është ofruar ndihmë dhe gjërat kanë filluar të lëvizin për të mirë. Unë tani jam më e fortë dhe më e vendosur të luftoj për fëmijët e mi dhe për veten time.

Rasti nr. 16. - Kur më goditte gjithnjë gjeja arsyen për t’ia falur

- Jam 30-vjeçare. Jam martuar para pesë vitesh dhe nga kjo martesë kam një djalë 4-vjeçar. E desha shumë burrin tim. Unë nuk e di se si filloi e gjithë kjo. Në fillim ai ishte i pakënaqur me punët e mia dhe kujdesin për familjen e tij. Pasi që ai punonte, mua më duhej të kujdesesha për nënën e tij të sëmurë. Kur filloi të më godasë, gjithnjë gjeja arsye për t’ia falur, duke besuar se me këtë do të dëshmoja dashurinë ndaj tij, e në anën tjetër pafajsinë time. Por tani e shtrirë dhe me plagë nga rrahjet e tij e kuptova se gjithë këto vite kisha gënjyer veten.
Po të mos më hetonte policia dhe të më strehonte në strehimore unë ndoshta ende do të kisha qëndruar në atë ankth dhe e pavetëdijshme se po torturohesha pa arsye lejoja që fëmija im të rritej në një rreth ku dhuna flet dhe dhuna edukon një njeri tjetër (fëmijën tim) i cili me siguri do të ushtronte dhunë në familjen e tij.
Nuk është e lehtë të kuptohet gjendja në të cilën ndodhesh derisa je e keqtrajtuat. Gjërat dhe situatat u ngjanin njëra-tjetrës dhe përsëriteshin shpesh. Unë isha në një gjendje amullie. Gjendje e cila ngadalë çdo ditë e më tepër të mëson jo si t’i zgjidhësh problemet, por si t’i përballosh ato. Diçka e tillë ndodh më duket me të gjitha ne. Më kujtohet se nuk kisha guximin e duhur as të ecja vetëm rrugës me të. Një frikë konstante mbeti në mua për më shumë vite. Një ndjenjë e nënçmimit për të cilën shpesh isha e bindur se është gjykim i drejtë i burrit tim.
Dua të shtoj se ikja nga një rreth i tillë jo gjithnjë sjell zgjidhjen e kënaqshme, por për një gjë jam shumë e sigurt se dalja nga rrethi i dhunës na ndihmon në radhë të parë të shohim më realisht situatën tonë, të ndjehemi më të zonjat për zgjidhjen e problemit dhe së fundmi të jemi vetvetja.

Rasti nr. 17 – Natën shpesh kam ankthe dhe pagjumësi

Unë jam 34-vjeçare, shqiptare e besimit katolik. Jam nënë e katër fëmijëve dhe e ndarë nga burri. Jam e strehuar në strehimoren e Pejës pa fëmijët e mi. Ndjej mall për ta, por kjo ishte zgjidhja e vetme të shpëtoj kokën time dhe të mbes shëndosh mentalisht.
Kur jam pranuar për strehim, veç lëndimeve fizike kam qenë në një gjendje shumë të rëndë psikike. Flisja pa asnjë lidhshmëri, isha shumë konfuze…
Në fillim të martesës burri im ishte shumë xheloz. Mendoja se kjo do të kalojë, por filloi edhe më keq. Më akuzonte për çdo imtësi, më ndaloi të shkoj në kishë, më rrihte pothuaj çdo ditë. Më akuzonte pa arsye. Dikur filloi të më akuzojë edhe se jam e çmendur. Ndjehesha e lehtësuar kur ai nuk ishte në shtëpi, mundohesha të jem gjatë gjithë kohës në shërbim të fëmijëve të mi, të punoj me ta.
Familja ime jetojnë jashtë Kosovës. Gjatë gjithë kohës kam ndjerë vetmi dhe mospërkrahje dhe këtu është hera e parë që ndjehem e përkrahur . Pas disa muajsh fillova të mendoj dhe të veproj në mënyrë më të shëndoshë. Kuptova se sa shumë kisha hequr gjatë gjithë martesës sime. Ende nuk e kuptoj pse kam duruar gjithë këto vite.
Tani jam në gjendje të flas për netët e shumta kur më rrihte, kur më lidhte me kabllot e ndryshme që gjente nëpër shtëpi. Natën shpesh kam ankthe dhe pagjumësi, por ditën shoh me sy tjerë, shoh përkrahjen që më ofrohet, shoh zgjidhjen për krejt atë situatë në të cilën kam qenë me vite e vite. Unë dua të falënderohem shumë për atë që sot jam në gjendje të shoh drejt, të mendoj për një të ardhme tjetër pa dhunë.

Rasti nr. 18. – Familja ime nuk më kupton dhe më akuzon se do të lindi fëmijë jashtmartesor

Unë jam 30-vjeçare, e pamartuar dhe së shpejti do të bëhem nënë. Punoja në spital. Tani jam e strehuar dhe pres lindjen e fëmijës. Mjeku më tha se do të lindi djalë. Zot! Mendoj shpesh se e gjithë jeta është një ironi. Nuk e kuptoj se ku qëndron shkaku i gjithë atyre maltretimeve dhe rrahjeve që kamë duruar. Qendra e gruas më aranzhoi disa takime me babanë e fëmijës, por ai nuk pranon përgjegjësinë mbi fëmijën. Familja ime nuk më kupton dhe më akuzojnë se do të lindi fëmijë jashtmartesor. Por unë kam vendosur ta lindi edhe pse ish i dashuri im më tha të abortoj ashtu siç më detyroi edhe dy herat tjera. Unë pata dëgjuar në radio për një strehimore të tillë në Pejë dhe u drejtova këtu. Tani sado-kudo e kam marrë veten dhe jam qetësuar nga akuzat e paragjykimet. Këtu kam hasur në mirëkuptim. Kam përkrahje të plotë dhe shpesh mendohem: Athua ku do të kisha përfunduar sikur mos të ekzistonte ky vend, ky institucion kaq human?

Rasti nr. 19 – Ata të cilët i mbyllën sytë përballë tragjedisë sime

Jam 28-vjeçare, e martuar dhe e ndarë dy herë. Gjendem në Strehimoren e Pejës. T’u them të drejtën derisa nuk më sollën policia këtu unë as që kam ditur se ekzistoka një vend ku gruaja ka një mbështetje të tillë. Vend i sigurt me plot mirëkuptim. Një strehë të cilën nuk më ofruan as familja e bashkëshortit dhe as familja ime. Ata të cilët dy herë më martuan pa më pyetur, ata të cilët i mbyllën sytë përball tragjedisë sime, ata të cilët nuk më dërguan kurrë në shkollë, ata të cilët vendosën gjithmonë për mua dhe për fatin tim më prunë në këtë ditë që të përfundoj si mos më keq. Natën kur më përzuri nga shtëpia burri i dytë unë rendja rrugëve e rrahur, e pa veshur. Bënte ftohtë, kurse pantallonat gjer në gjunjë më ishin ngrirë. Nuk e di për sa kohë kamë ecur gjersa në mua kanë hasur policia, e cila më solli këtu në strehimoren e Pejës. Ishte natë. Rashë për të fjetur dhe kur u zgjova më dukej vetja në një botë tjetër. Në një botë ku kishte shumë dashuri, mirëkuptim dhe përkrahje. Pasi që unë isha analfabete, këtu ngadalë kam filluar të shkruaj dhe të lexoj me ndihmën e punëtoreve të strehimores. Kam fituar vetëbesim dhe jam një njeri krejt tjetër. Kam kuptuar se unë nuk jam objekt i askujt, se jam personalitet si të gjithë të tjerët. Unë jam grua së cilës i janë shkelur të drejtat elementare për jetë.

Rasti nr. 20. – Shko ku të duash, askush nuk ka nevojë për ty

Jam 44-vjeçare, e martuar qe 23 vjet. Nga kjo martesë nuk pata fëmijë edhe pse kjo ishte ëndrra ime e jetës. Por pasi që fati deshi ashtu, unë vendosa që jetën time ta ndërtoj mbi lumturinë e burrit tim. Punoja pa ndarë me të rreth ndërtimit të shtëpisë sonë të përbashkët; mundohesha që ai së paku të jetë i lumtur. Vitet kalonin. Unë për dashurinë që pata ndaj tij vendosa që ai të martohet edhe një herë, pra ia dhashë mundësinë e të qenit baba pasi që unë nënë nuk u bëra kurrë. Para gjashtë vjetësh ai u martua dhe unë isha e lumtur me lumturinë e tij. Jetonim të gjithë bashkë. Gruaja e tij e dytë lindi tre fëmije - dy djem dhe një vajzë. Tani m’u duk se kishim krijuar një familje të vërtetë, unë kënaqesha duke u kujdesur për këta fëmijë. Mirëpo ndodhi diçka që nuk e prisja. Tri vitet e fundit ai filloi të ushtrojë dhunë ndaj meje. Filloi të më fyente dhe të më rrihte. Më drejtohej me fjalët: “Shko ku të duash, askush nuk ka nevojë për ty”. Me kohë edhe gruaja e tij filloi të më fyente, ndërsa një natë me përzuri nga shtëpia. Ika te vëllezërit e mi. Ata të inatosur më drejtoheshin: Po ti ke shtëpinë tende atje, ti ke punuar dhe ke kontribuar gjithë këto vite në atë shtëpi. Si e marrosur u paraqita në polici dhe kërkova një skutë, një vend kudo ku do të rrija e qetë dhe ku nuk do të rrihesha e ofendohesha, pra diku ku do të ndjehesha e denjë për jetë si të tjerët. Policia më solli në Qendrën e Pejës. Tani jam e strehuar këtu dhe jam shumë mirënjohëse që ekziston një vend ku e ndjej se ka njerëz që janë të gatshëm ta ndajnë dhimbjen me mua, të kujdesen për mua dhe të m’i kuptojnë hallet e mia, e veç kësaj të më ndihmojnë për realizimin e të drejtës sime në shtëpi dhe në shoqëri.

Rasti nr. 21. – Më akuzonte se e tradhtoj me të tjerë dhe më rrihte vazhdimisht

Jam 25-vjeçare, e nacionalitetit rom. Jam martuar para 13 vjetëve dhe nga kjo martesë kamë katër fëmijë - dy djem e dy vajza. Burrin e mora me dashuri, por tash më duket se ky ka qenë veç një iluzion i imi. Me të kalova shumë peripeci jetësore, kushte të këqija ekonomike, endje të shpeshta nga një qytet në tjetrin dhe në ndërkohë rrisja fëmijët e mi me ato kushte që kishim. Sikur të mos mjaftonin gjithë këto probleme, ai mua me rrihte shpesh duke me akuzuar se nuk kujdesem për fëmijët, se e tradhtoj me të tjerë e shumë akuza të tjera. Dikur nga dhimbjet që më shkaktonte pranoja çdo gjë vetëm të mos më rrihte më.
Do të pyesni pse nuk ikja? S’kisha si të ikja, sepse ai ma mbyllte derën dhe nga disa ditë rresht më ruante në shtëpi, duke m’u kërcënuar se nëse e lajmëroj policinë do më vriste. Disa herë provova te familja ime të mbetem, mirëpo as këtu nuk më linte të qetë. Fillonte me lutje e lot se kjo më nuk do të përsëritet, se do të përmirësohej, por çdo kthim i imi kishte pasur e përjetuar prapë pasojat e njëjta. Kam harruar se si është të flejë e qetë dhe pa frikë. Jam bërë kockë e gjallë dhe shëndeti më është rrënuar. Herën e fundit që më rrahu ika; ika dhe të nesërmen me ndihmën e vajzës sime e lajmërova dhe u paraqita në polici. Ata më sollën këtu në strehimore. Më besoni se këto ditë kam filluar të këndellem dhe të kënaqem në rolin tim të nënës dhe ta shoh veten në pasqyrë. Jeta me gjithë bukuritë e saj kishte kaluar për vite skaj meje, e unë kurrë nuk e kam shijuar dhe nuk kam qenë në gjendje ta dalloj me asgjë të mirë. E vetmja gjë e mirë ishte kur unë shpëtoja pa u rrahur. Këtu jam shumë mirë, kam mundësinë e të menduarit të kthjellët dhe jam e njoftuar për të drejtat e mia juridike, për të drejtën time të barabartë me të tjerët. Shumë nga këto gjëra unë i dija, por më besoni se nuk pata kurrë kohën të kthej kokën dhe të shoh se sa poshtë kisha rënë. Këtu tani kam një përkrahje dhe mbështetje maksimale. Kjo më bëri tjetër njeri, më mundësoi të filloj të mendoj se për çdo gjë në këtë botë ka zgjidhje. Ju faleminderit shumë, shumë.

Rasti nr. 22. – Unë jam shumë e palumtur, kaq di të them

Unë jam 25-vjeçare, e martuar dhe nënë e tre fëmijëve. Unë jam shumë e palumtur, kaq di të them. Nuk e di se kur filloi i gjithë ky ferr dhe nuk mund ta gjej shkakun për gjithë ato dhimbje që përjetoja çdo ditë. Shpesh më duket se kjo gjendje është e vetmja që e njoh në jetë, e ato ishin rrahjet dhe maltretimet e përhershme psikike.
Në këtë gjendje të raskapitur që jam nuk e di se çfarë mund t’u ofroj fëmijëve të mi. Ndjej një obligim të madh ndaj tyre dhe një pamundësi për t’u marrë me rritjen dhe edukimin e tyre. Thjesht nuk kam më forcë për asgjë. Ka pesë ditë që kam kërkuar ndihmë për problemet e mia dhe tani ndodhem e vendosur në strehimoren e Pejës. Ndjehem shumë e sigurt dhe e mbrojtur. Besoj që me kohë do të filloj të mbledh forcën për t’u përballuar me realitetin tim dhe të kërkoj dalje nga kjo situatë.

Rasti nr. 23. – Rrahjet nuk m’i ndali as gjatë shtatzënësisë sime

Unë jam 36-vjeçe, nënë e një fëmije. Linda dhe u rrita në Bosnje, jam e besimit mysliman. Para katër vitesh e njoha burrin tim dhe u dashurova në shikimin e parë. Ai kishte qenë i martuar dhe nga kjo martesë kishte pesë fëmijë. Gruaja i kishte vdekur. U martuam pas një muaji . E desha shumë, mendoja nganjëherë se ndoshta nuk e meritoj gjithë këtë lumturi. Pas disa muajsh filloi të më rrahë, por unë gjithnjë gjeja arsye për ta shfajësuar. Rrahjet nuk u ndalën edhe gjatë shtatëzënësisë sime. Djali ynë tani i ka dy vjet. Djali është edhe arsye pse sot flas me ju. Shpesh mendoja t’i jap fund çdo gjëje, por jetoja për këtë krijesë të bukur e pa faj, sepse dashuria humbi. Mbet dhimbja e trupit dhe e shpirtit tim, mbet një pakuptimësi mbi të gjitha që ndodhën. Nuk mund të them se e kuptoj situatën apo shkakun pse ndodhi kështu, pse erdhi deri këtu lidhja jonë.
Kohë të gjatë kam kaluar duke menduar dhe prapë nuk mund të gjej fillin e ngjarjeve të këqija. Arsyen nuk e kam kërkuar, sepse e di që nuk ekziston. Nuk mund të ketë asnjë arsye që të shtynë të bësh diçka të tillë.
Një natë e rrahur brutalisht përfundova e hedhur në rrugë si ndonjë leckë pa vlerë. Atëherë kuptova se sa pak e kam respektuar veten dhe sa shumë kam duruar. Unë nuk e di se kur filloj gjithë kjo, por më në fund e kuptova se unë mund t’i ndërpresë të gjitha dhe të jetoj me fëmijën tim. Falë ndihmës së pakursyer të grave të cilat punojnë për të na përkrahur dhe që na kuptojnë plotësisht ne sot jemi këtu ku jemi, pra nuk jemi vetëm. Sot punoj në vendin e mëparshëm të punës dhe kujdesem për djalin tim. Dhuna është diçka që dua ta harroj, sepse isha shumë e lënduar. Po ashtu jam e gatshme t’i ndihmoj edhe gratë tjera në mënyrë që të kuptojnë se jetën tonë nuk ia kemi borxh askujt përveç Zotit.

Rasti nr. 24. – Ngjaj me një kufomë të gjallë ngjyrë të verdhë në të murrme

Jam 20-vjeçare, e martuar para dy vitesh. Para dy javësh u bëra edhe nënë. Linda një vajzë të bukur, të cilës ende nuk i kam dhënë gji, nuk ma lejuan vjehrra dhe burri. Mbase edhe nuk do të mund të kujdesesha për të. Nga rrahjet e burrit tim unë përfundova në spital dhe kështu linda vajzën tri javë para kohe. Më mori dhe më dërgoi në shtëpi dhe vetëm pas dy javësh më rrahu prapë. Nga lëndimet e marra përfundova në repartin intensiv. Nuk jam në gjendje të mendoj apo të vendos çkadoqoftë. Jam e strehuar në shtëpinë e sigurt, kohën e shumtë e kaloj me sy mbyllur, lotët më lagin fytyrën. Përpara më del fytyra e vajzës sime e cila mbet te burri. Zot, ajo është aq e vogël. Një ofshamë më vjen nga shpirti: Ku mbet e gjithë ajo dashuri, kush e vodhi ëndrrën time?! Pse na e bëri gjithë këtë ferr. Nga të qarat e shpeshta më nxiten dhimbjet në fyt. Kam probleme me laringun tani. Gjat rrahjes më ka nxjerrë prej vendit laringun, kam problem edhe kur marr ushqimin. Nuk mund ta definoj se nga me vijnë gjithë këto dhimbje - nga ana fizike, nga shpirti apo prej të dyjave bashkë. Nuk kam guxim të shihem në pasqyrë se në çfarë gjendje kam ardhur. Ngjaj me një kufomë të gjallë ngjyrë të verdhë në të murrme.

Rasti nr. 25. – Nga torturat gati çdo ditë përjetoj sulme epileptike

Jam 29-vjeçare, nënë e pesë fëmijëve. Më fejoi dhe më martoi babai. Burri im sa kishte dalë nga burgu, ishte dënuar për vrasje. Isha e re, e desha dhe e pranova ashtu siç ishte. Kaluam të jetojmë në Gjermani. Atje edhe i linda fëmijët e mi. Atje burri im kreu edhe vrasjen e dytë. Kësaj here u dënua me shtatë vjet burgim. Unë u sëmura nga epilepsia. Nëna ime më ndihmonte rreth fëmijëve. Nuk mërzitesha për të. Ai e kishte merituar burgun. Pastaj kur sillja nëpër mend gjithë ato që kisha përjetuar nga ai, mendoja që së paku trupi im kishte pushuar nga gjithë ato rrahje të pakuptimta. Pas shtatë vitesh ai doli nga burgu. U kthyem që të jetojmë në Kosovë. Ai ishte prapë i njëjti, ai i vjetri. Dhunën ndaj meje e filloi prapë gjersa një natë pas rrahjes brutale tentoi të më vrasë. Ai më futi tytën e revoles në gojë, vajza e madhe e cila kishte qenë zgjuar më shpëtoi. Atëherë mora vrapin dhe ika në stacionin e afërt policor. Sot ndodhem e strehuar në strehimore. Gati çdo ditë përjetoj sulme epileptike. Nga medikamentet që përdori gjithë dita më kalon në amulli. Jam larg fëmijëve të mi. Jam gjysmë e vdekur dhe dua shumë, dua të jetoj për veten, rinin time, fëmijët e mi. O Zot, dua të shërohem për hir të asaj se unë kurrë nuk pata faj, unë vetëm i dëgjova të gjithë përreth meje. Mjekët nuk shpresojnë në shërimin tim. Ilaçin që e merrja një herë në ditë tani duhet ta marr tri deri në katër herë në ditë. Shoh veten në pasqyrë dhe nuk e njoh më këtë grua, nuk e njoh veten time. Dikur isha shumë e bukur. Një gaz ironik më vjen në buzë dhe pyes: Pse? Pse kështu?

Rasti nr. 26. – Unë rendja rrugëve e rrahur

Jam 28-vjeçare, e martuar dhe e ndarë dy herë. Gjendem në strehimoren e Pejës. T’u them të drejtën derisa nuk më sollën policia këtu unë as që kamë ditur se ekziston një vend ku gruaja ka një mbështetje të tillë. Vend i sigurt me plot mirëkuptim; një strehë të cilën nuk më ofruan as familja ime. Ata të cilët dy herë më martuan pa më pyetur, ata të cilët i mbyllën sytë përballë tragjedisë sime, ata te cilët nuk më dërguan kurrë në shkollë, ata të cilët vendosën gjithmonë për dhe prandaj përfundova kështu si mos më keq. Natën kur më përzuri nga shtëpia burri i dytë, unë rendja rrugëve e rrahur, e rraskapitur e zbathur në të ftohtit që bënte.Nga të ftohtit pantallonat gjer në gjunjë më ishin ngrirë. Nuk e di për sa kohë kam ecur gjersa në mua kanë hasur patrulla e policisë. Ata më gjetën dhe më sollën në strehimoren e Pejës. Kur më sollën ishte natë. Rashë për të fjetur dhe kur u zgjova më dukej vetja në një botë tjetër. Në një botë ku kishte shumë dashuri, mirëkuptim dhe përkrahje. Pasi që unë isha analfabete, këtu ngadalë kam filluar të shkruaj dhe të lexoj me ndihmën e punëtoreve të strehimore. Kam fituar vetëbesim dhe jam një njeri tjetër. Kam kuptuar se unë nuk jam objekt i askujt, se unë jam personalitet si të gjithë të tjerët. Unë jam grua të cilës i janë shkelur të drejtat elementare për jetë.

Rasti nr. 27. – Më rrahu brutalisht dhe më hodhi në rrugë si leckë

Unë jam 36-vjeçe, nënë e një fëmije. Linda dhe u rrita në Bosnje, jam e besimit mysliman. Para katër vjetësh e njoha burrin tim dhe u dashurova në shikimin e parë. Ai kishte qenë i martuar dhe nga kjo martesë kishte pesë fëmijë, ndërsa gruaja i kishte vdekur. U martuam pas një muaji . E desha shumë, mendoja nganjëherë se ndoshta nuk e meritoj gjithë këtë lumturi. Pas disa muajsh filloi të më rrahë, por unë gjithnjë gjeja arsye për ta shfajësuar. Rrahjet nuk m’i ndali edhe gjatë shtatzënësisë sime. Djali ynë tani i ka dy vjet. Djali është edhe arsyja pse sot flas me ju. Shpesh mendoja t’i jap fund çdo gjëje, por jetoja për këtë krijesë të bukur e pa faj, sepse dashuria humbi. Mbet dhimbja e trupit dhe e shpirtit tim Një natë e rrahur brutalisht përfundova e hedhur në rrugë si ndonjë leckë pa vlerë, atëherë kuptova se sa pak e kam respektuar veten dhe sa shumë kam toleruar. Unë nuk e di se kur filloi gjithë kjo, por më në fund e kuptova se unë mund t’i ndërpres të gjitha dhe të jetoj me fëmijën tim falë ndihmës së pakursyer të grave të cilat punojnë për të na përkrahur dhe për të na dhënë kurajë se nuk jemi vetëm. Sot punoj në vendin e mëparshëm të punës , kujdesem për djalin tim dhe se dhuna është diçka që dua ta harroj sepse isha shumë e lënduar. Po ashtu jam e gatshme t’i ndihmoj edhe gratë tjera që të kuptojnë se jetën tonë nuk ia kemi borxh askujt.

Rasti nr. 28. – Burri i saj për pak sa s’e kishte mbytur nga të rrahurat

Jam 20-vjeçe, e martuar para dy vitesh. Para dy javësh u bëra edhe nënë. Linda një vajzë të bukur, të cilës ende nuk i kam dhënë gji, sepse nuk ma lejoi vjehrra dhe burri. Mbase edhe nuk do të mund të kujdesesha për të. Nga rrahjet e burrit tim unë përfundova në spital dhe kështu linda vajzën tri javë para kohe. Më mori dhe më dërgoi në shtëpi dhe vetëm pas dy javësh më rrahu prapë. Nga lëndimet e marra përfundova në repartin intensiv. Nuk jam në gjendje të mendoj apo të vendos për çkadoqoftë. Jam e strehuar në shtëpinë e sigurt, kohën e shumtë e kaloj me sy mbyllur dhe vetëm lotët ma ngrohin fytyrën. Kam shumë dhimbje, nuk e di ku më dhemb më shumë. Më dhemb edhe shpirti për vajzën time. Përpara më shfaqet fytyra e vajzës sime e cila mbet te burri. Zot, ajo është aq e vogël. Një ofshamë më vie nga shpirti: Ku mbet e gjithë ajo dashuri, kush e vodhi ëndrrën time. Pse ndodhi e gjithë kjo? Unë vërtet e desha shumë.
Nusja e re kishte vetëm 20 vjet. Ishte martuar me mësitni, me adete. Ishte e nacionalitetit rom. Ishte një krijesë shumë e bukur dhe vërtet një enigmë e madhe rreth asaj se çka e shkaktoi gjithë atë agresivitet te burri i saj, i cili për pak sa s’e kishte mbytur nga te rrahurat. Asaj i janë dashtë afër 4 javë të këndellet dhe të fillojë vetë të ushqehet normalisht, sepse laringun e kishte të nxjerrë nga vendi, Kishin mbetur edhe shenja të përjetshme në trupin e fytyrën e saj.
Pas disa muajsh familja e saj erdhën e morën. Me gjasë dikush e kishte kërkuar prapë për nuse dhe ata kishin vendosur kokë në vete si herën e parë ta martojnë sërish.

Rasti nr. 29. – Vrasësi i shumëfishtë tentoi të më vrasë, ma futi tytën e revoles në gojë

Jam 29-vjeçare, nënë e pesë fëmijëve. Më fejoi dhe më martoi babai. Burri im sa kishte dalë nga burgu, ishte dënuar për vrasje. Isha e re, e deshta dhe e pranova ashtu siç ishte. Kaluam të jetojmë në Gjermani. Atje edhe i linda fëmijët e mi. Atje burri im kreu edhe vrasjen e dytë. Kësaj here u dënua me shtatë vjet burgim.Unë u sëmura nga epilepsia. Nëna ime më ndihmonte rreth fëmijëve. Nuk mërzitesha për të. Ai e kishte merituar burgun. Pastaj kur sillja nëpër mend gjithë ato që kisha përjetuar nga ai, mendoja që së paku trupi im kishte pushuar nga gjithë ato rrahje të pakuptimta. Pas shtatë vjetësh ai doli nga burgu. U kthyem që të jetojmë në Kosovë. Ai ishte prapë po ai. Nuk kishte ndryshuar fare. Dhunën mbi trupin tim e filloi prapë, gjersa një natë pas rrahjes brutale tentoi të më vrasë. Ai më futi tytën e revoles në gojë. Vajza e madhe, e cila kishte qenë zgjuar më shpëtoi. Unë atëherë mora vrapin dhe ika në stacionin e afërt policor. Sot ndodhem e strehuar në strehimore. Gati çdo ditë përjetoj sulme epileptike. Nga medikamentet që përdori gjithë dita më kalon në amulli. Jam larg fëmijëve të mi. Jam gjysmë e vdekur dhe dua të jetoj për rinin time për fëmijët e mi. O Zot, dua të shërohem për hir të asaj se unë kurrë nuk pata faj, unë vetëm i dëgjova të gjithë përreth meje. Mjekët nuk shpresojnë në shërimin tim, ilaçin që e merrja një herë në ditë tani duhet ta marr tri gjer në katër herë në ditë. Shoh veten në pasqyrë dhe nuk e njoh më a ajm unë apo s’jam. Dikur isha shumë e bukur. Një gaz ironik më vie në buzë dhe pyes: Pse?!

Rasti nr. 30. – Isha viktimë e dhunës së parreshtur seksuale, fizike, emocionale dhe psikologjike

Ajo u strehua në Qendër në gusht të këtij viti. Ishte hera e dytë që strehohej. Ajo është 30-vjeçare, nënë e gjashtë fëmijëve. Ka 13 vjet martesë. Prindërit e saj e fejuan dhe e martuan sipas zakonit të vjetër shqiptar, pra pa u njohur më herët me burrin e saj të ardhshëm, i cili është 17 vjet më i moshuar dhe vuan nga çrregullimet mendore.
Kur erdhi për herën e parë për t’u strehuar në Qendër e kishte vështirë të hapej në bisedë. Ajo ishte tejet e frikësuar dhe bisedonte në mënyrë tejet sipërfaqësore mbi problemin. Me kohë ajo tregoi për të gjitha torturat që kishte përjetuar nga burri i saj. Për një gjë të tillë ajo nuk ju kishte treguar familjarëve. Kishte treguar se ai e rrahte, por kjo nuk kishte shumë peshë në mentalitetin e disa njerëzve shqiptarë, madje-madje një gjë e tillë dukej si shenjë burrërie. Ajo ishte viktimë e dhunës seksuale, fizike, emocionale dhe psikologjike për vite të tëra rresht.
Menjëherë pasi që ishte strehuar, burri i saj filloi të kërkojë takim me të. Ai kishte biseduar edhe me familjarët e saj dhe te dyja palët kishin konstatuar se ajo nuk ka pasur nevojë të ikë nga shtëpia. Natyrisht, edhe burri i saj kishte ,,premtuar” se do tregohej më i butë me të. Nuk ishte ndalur me kaq, ai kishte biseduar edhe me punëtorët socialë dhe i kishte bindur se më nuk do e rrahë vetëm le të kthehet. Kjo edhe ndodhi. Në vizitën e parë të tij me punëtorët socialë e bindën dhe e kthyen në shtëpi. Atje ajo tani kishte përjetuar ferrin e vërtetë. I vrarë në sedër se edhe dikush tjetër di mbi ,,punët e tij” (jo për të gjitha), burri i saj tani e torturonte edhe më keq. Kryente marrëdhënie të dhunshme seksuale me të duke përdorur mjete të ndryshme, madje vazhdonte t’i kryente këto dhunime edhe në prezencën e fëmijëve dhe të gjitha ishin të shoqëruara me rrahje brutale. Çdo përpjekje e saj për të ikur tani më i kushtonte shtrenjte. Ajo pohon se ankthi i vërtetë e kaplonte sa fillonte të binte terri. Ishte e tmerruar nga dhuna dhe besimi i humbur se diçka do të shkonte më mirë. Ajo arriti të ikë prapë nga shpia dhe të strehohet në Qendër. Burri i saj bashkë me familjarët e tjerë filluan prapë të tentojnë ta kthejnë. Por viktima tani e dinte mjaft mirë se vendimi i saj për të mos kthyer do t’i kushtojë shumë shtrenjtë. Ajo i la gjashte fëmijët e saj në shtëpi te burri. Lufta e saj me veten dhe mallin për fëmijët ka vazhduar me muaj rresht, e mbase do vazhdojë edhe shumë me gjatë, madje tërë jetën. Por kjo ishte mënyra e vetme për ta shpëtuar jetën nga ky burrë i çmendur. Ka pasur telefonata edhe nga familjarët me një ton qortues se nuk është treguar nënë e denjë, se një nënë e denjë do të duhej të përballojë çdo gjë për t’i rritur fëmijët e vet. Familjarët e saj (vetëm motrat) vonë e kishin kuptuar krejt çka kishte përjetuar kjo grua. Në seancën gjyqësore ajo shpreh vendimin e saj që të divorcohet nga ky burrë. Ajo ka kuptuar se masat ndëshkuese në këtë rast janë pothuaj se simbolike në favor të burrit dhe se mbështetja kryesore mbetet në vetë atë e jo në ligjin, në forcat e rendit.
Sipas Kodit penal që vepron në Kosovë, dhuna në familje i përket çështjes civile dhe është e rregulluar me një rregullore të UNMIK-ut. Problemi kryesor qëndron në mosaplikimin e plotë të kësaj rregulloreje dhe në vetëdijen e përgjithshme të komuniteve se dhuna në familje është çështje e brendshme e secilës familje. Natyrisht, ka përjashtime, por në këtë aspekt gjërat po rrjedhin ngadalë.
Raporti i saj me vëllezër ka eskaluar kur kjo përfundimisht është divorcuar dhe ata (vëllezërit) i kanë thënë se ti duhet të kthehesh te familja jote pasi që secili prej nesh ka familjen e vet dhe se ti je e tepërt dhe nuk ke vend te ne. Pra aq i parëndësishëm kishte qenë për ta fakti se ajo aty kishte pasur jetën në rrezik çdo ditë e natë. Çdo ditç e natë edhe fëmijët kishin parë skena tmerruese, u ishin ekspozuar pamjeve e veprimeve degraduese të prindit të tyre mbi të ëmën. Por e gjithë kjo kishte çuar pak peshë në krahasim me etikën e familjes në fjalë. Me çdo kusht ata donin që motra e tyre të mos divorcohet. Ajo vazhdon strehimin te ne, ka filluar të vijojë një kurs dhe ngadalë po e merr veten. Shpresojmë që të fillojë jetën e pavarur. Gjithnjë potencon se sapo të arrin të sigurojë një vendbanim apo një punë, ajo gjithsesi do të tentojë t’i marrë me vete edhe fëmijët e saj për të jetuar me ta.

Të moshuarat

Rasti nr. 31. – Ajo që njoh unë janë vetëm vuajtjet e mia

Unë jam 65-vjeçare. Isha e martuar; jam nënë e gjashtë fëmijëve. Më martuan kur isha 16- vjeçare. Në këtë martesë njoha dashurinë apo epshin?, nuk e di! Në këtë martesë njoha dhimbjen fizike dhe atë shpirtërore. Tani më nuk e njoh as veten, ndjenjat në mua janë të përziera. Ajo që njoh më së miri është vuajtja. Nuk e di pse kaq gjatë kam toleruar, por e kam përshtypjen se ajo ishte gjithmonë me mua. Nuk e kujtoj asnjë çast të bukur të fëmijërisë sime. Tani jam e shkurorëzuar. Nuk trashëgova asgjë nga pasuria e burrit tim dhe jetës sonë të përbashkët. Fëmijët e mi nuk ishin të gatshëm të më pranojnë të rri me ta. Djali im i vetëm ndodhet në burg, sepse vrau gruan dhe la dy fëmijë jetimë. Gruaja e tij nuk pati fatin tim t’i shpëtojë vdekjes. Dhuna kishte ngadhënjyer, për fatin e saj tragjik.
Një kohë qëndrova e strehuar këtu në këtë Qendër. Me ndërmjetësimin e këtyre punëtoreve të vyeshme social sot unë ndodhem në Shtëpinë e Pleqve në Prishtinë. Jam e besimit katolik dhe më ka mbetur si shpresë e vetme besimi në një jetë tjetër më të mirë, ku do të trajtohesha si njeri dhe jo si gjësend i dikujt.

Rasti nr. 32. – Më rrahu djali dhe nipi

Jam mirë tani. Ju falemnderit shumë.
Pas lufte këtu në Kosovë ka gjithçka. Ja për shembull, ju gratë që ndihmoni. Nuk më kish shkuar mendja kurrë se ekziston një shtëpi e tillë për ne gratë.
As në ëndërr më të keqe s’e kisha parë dhe s’e kisha menduar se do të vie dita e do të dal në gjyq me djalin tim. Eh! Unë nuk desha të ndodhë kështu. Ka gjasa që dikush nga komshinjtë e ka lajmëruar policinë. Ata më nxorrën nga bodrumi ku kisha qëndruar e mbyllur më shumë se tri jave. Po, po, bukë më kanë sjellë çdo ditë aty poshtë - nusja ose djali. Atë ditë që më morën policia ka qenë dita e tretë që fillova të bërtas të ma hapin derën. Doja të shkoja te vëllai im. E di se aty nuk do ta kem si në shtëpinë time, por së paku do rri e do jetoj me njerëz.
Për kohën sa kam qëndruar e mbyllur kam menduar shumë. Kam menduar edhe për sjelljet e mija me nusen. Ka raste edhe kur i kam folur, por jo me të keq dhe nuk e kam ditur se aq shumë e paskam penguar në shtëpi. Nuk kam çka të them për asgjë. Mua më dukej se çdo gjë ishte në rregull. Ditën kur patëm konflikt ishte diçka e papritur. Po nejse, më ka ra djali njëherë dhe nipi disa herë.
Me nusen filloi e gjitha. U zumë dhe nuk e di saktësisht se si ndodhi që më ra djali. Nuk dua as ta di. Më dhemb shumë. Do jepja mallin e botes veç të mos kishte ndodhur kjo. Jam shumë e lënduar, shumë... Një gjë të tillë s’e kam pritur kurrë nga askush, jo më nga djali im. Më ka rrahur burri, ndjesë pastë gjithë jetën. Por ai ishte burri im dhe ishte e drejta e tij. Por të më bie djali, këtë s’e kisha menduar kurrë. Kjo ishte gjëja më e dhimbshme, lëndimi im më i madh.
Do të shkoj te vëllai im, nuk mund të kthehem në atë shtëpi më. Ishalla ata e gëzojnë me shëndet e të mira. Unë nuk jetoj sa kam jetuar. Jo, nuk e denoncoj, nuk dua që rasti të dalë në gjyq. Më ndihmoni ju lutem mos ta përjetoj këtë gjë.
- Ashtu do bëhet sikurse do ti!, - u përgjigja
- Po, ashtu dua. Dua vetëm të shkoj te vëllai dhe do të jem mirë sigurisht. Nuk dua të dal në gjyq me të.
Nga biseda me djalin e saj kuptuam një të vërtetë të dhimbshme, madje shumë të dhimbshme. Ai tha pikërisht kështu:
- Ajo e meriton dajakun, por çka të bësh, nënë e kam. Po të kishte qenë e mirë e pa gojë s’e kishte rrahur babai im çdo ditë. Babi im thoshte: Ka gra që veç dajakun e kuptojnë.
Nga gjithë kjo u kuptua vetëm një. Djali i saj kishte mësuar gjuhën e komunikimit, gjuhën e zgjidhjes se konflikteve vetëm me dajat qysh në fëmijëri. Pra atë gjuhë të dhunës që kishte përdorur babai i tij.

Rasti nr. 33. – Në fytyrë e trup kishte hematome, në shpirt e dinte veç ajo çka kishte

Duart i mbante të lidhura, kishte një qëndrim prej të rëndësishmit. Kishte mllef e inat në sytë e saj. Ishte e rrahur. Në fytyrë e trup kishte hematome. Në shpirt e dinte veç ajo se çka kishte, sepse nuk fliste shumë. Ishte e prerë në fjalë dhe në të menduar. Kuptohej se ishte një grua e cila kishte përjetuar shumë, por kishte luftuar mjaft për ta mbajtur gjallë dinjitetin e saj. Ishte krenare për veprimet e veta gjatë kësaj jete. Tregonte me krenari për mënyrën se si i kishte shërbyer burrit e familjarëve të tij, për punën në arë e në shtëpi. Tregonte për peripecitë që kishte hequr për t’i rritur fëmijët - vajzën e madhe dhe djalin. Vajza ishte e martuar dhe jetonte në Zvicër, ndërsa djali jetonte me të.
Ajo, edhe pse e rrahur, nuk pranonte ta akuzonte të birin, nuk dëshironte të jep deklaratë në polici. Më leni dhe më lejoni këtu për pak ditë, thoshte, sepse kam nevojë të mendoj kthjellur. Tani e shohë se asnjëherë nuk paskam pasur kohë për veten time. Me vjen të qaj për veten time, për kohën e shkuar, për mundin e madh e të pakursyer. Unë kurrë nuk jam ndalur duke u shërbyer të gjithëve, duke u marrë me problemet e të gjithëve. Unë nuk paskam jetuar asnjë orë timen. Kam jetuar e menduar për familjen time, për njerëzit që sot nuk i kam askund apo edhe që i kam kundër vetes. Kjo më dhemb dhe nuk do të doja të them diçka të keqe, sepse më duket se do bëj mëkat. Mëkat ndaje asaj që kam besuar për një jetë të tërë. Unë kam besuar shumë në dashurinë e tyre, në dashurinë time ndaj tyre. Kam besuar se Zoti të gjithëve na shpërblen kur japim. Kam mbajtë edhe fenë si duhet, kam ecur rrugës se Zotit dhe rrugës që nëna ime më ka mësuar. Kjo rrugë më ka shkaktuar shumë dhimbje, por unë kam besuar në atë që kam bërë. Kam besuar se e mira gjithnjë kthehet e sot..., po sot kam turp t’i shoh njerëzit në sy, sepse më kanë edukuar që të këqijat i gjejnë njerëzit e këqinj, por s’ishte ashtu.A thua paskam qenë edhe unë e keqe?!. Po mendohem se çka kam bërë gjatë kësaj jete. Ju betohem se nuk di nëse ndonjëherë kam bërë keq, mbase pa qëllim kam lënduar dikë. Nuk di kurrë që unë kam menduar të lëndoj ndokend. E sot sot nuk e di nëse Zoti është me mua. Nëse ai e ka parë të arsyeshme që unë të përjetoj këtë turp. Më rrahu biri im. Po, po, më ka rrahur dhe këtë mbase ja bej hallall se njerëz jemi dhe duhet të vdesim të gjithë; duhet të japim hallall ashtu si duhet ta kërkojmë nga të dashurit tonë.
Andaj unë ja bëj hallall, por kam një lutje moj motër.
Ma kontakto Shtëpinë e Pleqve në Prishtinë. Mundohuni të më vendosni atje. Unë kam turp ta shohë në sy birin tim, sepse e di se edhe ai ka turp për këtë që ka bërë. Pra, mos më lejoni që të përjetoj atë takim. E di se do të më marrë malli, por nuk do të përballoja të ndeshem me të. Mua s’me ka mbetur edhe shumë nga jeta, jam e moshuar dhe shpejt do të vdesë. Dua ta kujtoj si të vogël, atëherë kur kishte uri dhe gjithë gas futej në shtëpi të kërkonte të hante. Dua ta kujtoj si diçka të bukur, si dikë që ka nevojë për mua dhe jo si njeriun që ngriti grushtat ndaj meje, ndaj nënës së vet. Ai është fëmija im. Më lini ta kujtoj si fëmijë. Ndryshe, do më duket si i ati i tij me grushtin kthyer nga ne. E unë dua të jetë fëmija ime. Ai që më përqafonte kur murmuronte natën. Ai që frikësohej dhe më futej në gji. Kur ishte i sëmurë, kur i duroja qejfet, nazet dhe teket e tij, kur qeshja me gëzimet e tij. Më duket se kjo është pamja që do të doja ta marr me vete në varr. Kujtimi i këtyre gjërave do të shtyjë ditët e mia të pakta.

PËRFUNDIM

Është gati e pabesueshme e gjithë kjo gjendje dhune e tmerri, por fatkeqësisht është një realitet, një përditshmëri, diçka e prekshme ekzistuese që e hasim këtu te ne, te ju, në shtëpitë tona, pothuajse në të gjitha shtëpitë. Të marrësh e të shkruash për këto dukuri shpesh ke përshtypjen se po spekulon, po i shpif gjërat, gjë që nuk është ashtu. Këto nuk janë shpifje, këto janë ndodhi reale të dhunës mbi gjininë femërore. Kjo dhunë e ushtruar është pasojë e mentalitetit tonë patriarkal, pasojë e trashëgimisë në familjet arkaike primitive, por kryesisht e njerëzve me çrregullime mentale gjatë këtyre viteve nën okupimin klasik serb dhe në gjendjen e rëndë të një kolonizimi të gjatë e të luftërave të përjetuara gjatë shekullit XX. Edhe unë jam femër dhe e ndjej në shpirt dhunën e ushtruar ndaj secilës prej tyre. Përpjekjet e mia të vazhdueshme janë të ndërroj veten në radhë të parë, të përpiqem t’i ndryshoj gjërat për të mirë në rrethin ku jetoj dhe të ndihmoj po ashtu aty ku kam mundësi. Është kjo një sfidë e madhe e të gjithë neve, e tërë shoqërisë sonë e cila nuk është në gjendje të ndryshojë qëndrimin ndaj botës femërore, ta luftojë pa kompromis dhunën e ushtruar ndaj saj. Kjo është një dukuri mjaft e shëmtuar e jona dhe po s’e luftuam do të na çojë në humnerë. Femra si objekt torturimi e dhune nuk mund ta luftojë vetë këtë dukuri tepër negative, primitive e përçmuese. Kombi ynë përjetoi shumë zezona nën sundimin kolonial dhe nën okupimin klasik dhe një gjendje e tillë e vazhdueshme ankthi e lufte doemos lë pasoja dhe çrregullime të mëdha mentale. I tërë kombi, e tërë popullata pësoi çrregullime të shumta fizike e mentale, përjetoi shumë vite represioni, burgime, rrahje e vrasje; përjetoi luftën, dëbimin masiv – me fjalë përmledhëse përjetoi tmerret e holokaustit më të madh të shekullit pas holokaustit ndaj ebrenjve në Evropë. Më në fund fati e deshi të jemi shtet, ta gëzojmë lirinë dhe të udhihiqemi ashtu siç dëshirojmë vetë. Por çrregullimet mentale kanë lënë pasoja, ato nuk shlyhen aq shpejt, ato po na përcjellin vazhdimisht. Ato janë probleme shtesë për ne, të cilat as që kemi mund t’i parashohim. Këto janë çrregullime që ky komb yni i kishte akumuluar me dekada. Këto me shumë marifete të tjera lënë pasojë në formimin e mirëfilltë të vetë neve e të gjeneratave tona të reja. Shpesh u humb mundësia e shpalosjes së asaj çfarë vërtet jemi, çka ndjejmë, çka duam dhe si do të kishim dashur të ndërrojmë diçka në të mirën tonë të përgjithshme rreth qëndrimit ndaj femrës. Harrohet shpesh se jemi komb paqedashës, se në historinë tonë shekullore askend s’e kemi sulmuar dhe asnjë shtet nuk e kemi okupuar, se në traditat tona familjare ka pasur etikë dhe se ende ka etikë e sjellje njerëzore ndaj femrës sonë te një pjesë e familjeve tona.
Energjia negative që kemi akumuluar me dekada natyrisht se reflektohet në sjelljet tona devijante dhe të ashpra ndaj më të dashurve tanë, ndaj fëmijëve, gruas, nënave e gjysheve tona. Sjelljet e ashpra e shpesh edhe diskriminuese ndaj fëmijës, gruas e tjerëve janë për çdo gjykim. Asnjë rast, asnjë sjellje e dhunshme ndaj femrës nuk mund të justifikohet e të arsyetohet. Dhuna ndaj askujt e lene më ndaj femrës nuk mund të arsyetohet.
Pas luftës së fundit kemi një mori vrasjesh, e në mesin e tyre një pjesë janë femra. Të gjitha këto janë pasojë hakmarrjeje, pasojë e grindjeve e të një gjendje të çrregullimeve mentale dhe të patriarkalizmit që ende dominon nëpër shtëpitë tona. Kjo gjendje për fatin tonë të keq po vazhdon të jetë e pranishme në jetën tonë familjare dhe shoqërore. Një armatë e të papunëve, gjendja e rëndë sociale dhe një joperspektivë po lë gjurmë të depresionit te shumë njerëz, te shumë familje tona pa vizion për një të ardhme më të mirë e më të lumtur. Kriza sociale sikur po e zbeh gëzimin e papërshkrueshëm për shtetin tonë. Tash e sa vjet popullata presin të bëhet më mirë dhe doemos do të bëhet mirë, por punët po na ecin shumë ngadalë në shumë fusha të jetës sonë familjare e shoqërore.
Ne nuk e kemi kuptuar thellë gjendjen se me ushtrimin e dhunës në familje ndaj femrës po mbjellim te gjeneratat e reja që të flasin edhe ata përmes dhunës, pra s’jemi koshient që të frenohemi dhe ta luftojmë dhunën ndaj gjinis femërore dhe ndaj secilit njeri. Thonë se burri është shtylla e familjes, por pavarësisht kësaj secili burrë i bie barra ta kuptojë se të gjitha ato që i ka përjetuar mashkulli nën sundimin kolonial ndoshta dyfish më tepër i ka përjetuar edhe vetë gruaja shqiptare. Ajo ka qenë gjatë gjithë kohës bartëse e të mirave e të ligave, nënë, kujdestare e fëmijëve, edukatore, ajo në skamje të madhe ka bërë përpjekje të përgatisë diçka për burrin e për fëmijët e saj edhe kur s’ka pasur me çka të gatuajë e të përgatisë.
Pra, gruaja kosovare ka ka qëndruar krah për krah me burrin në të gjitha situatat e skamjes e të luftës për çlirim të atdheut. Ajo i ka përjetuar njësoj si burri e ndoshta edhe më tepër të gjitha zezonat që ka përjetuar ky popull yni. Pse ajo përmbahet dhe nuk e rrah burrin?! Pse është bërë zakon që vetëm burri ta rrahë gruan në shtëpitë tona?! Këtu pastaj dalim te dallimi gjinor, te forca, te ligji i darvinist mjerisht se vetëm i forti duhet të ekzistojë. Por kjo vlen për ligjet e natyrës, për botën shtazore dhe jo edhe për njerëzit.

Këtu dalim edhe te një problem tjetër, te problemi kur nënat i rrahin fëmijët e tyre. Dhe ky është një rreth vicioz, i mallkuar dhe i pa fund. Një cikël dhune i cili sillet brenda familjes dhe lëndon anëtarët tjerë të familjes. Ka raste kur jemi skeptik se diçka do të ndryshojë në të mirë dhe se do të zgjidhet problemi i dhunës. Por kjo është një çështje shumë komplekse familjare dhe shoqërore që s’mund të ndryshojë shpejt pa u ndryshuar vetë ne. Por gjykimi ndaj dhunës kurrë nuk duhet të heshtet. Duhet folë duhet gjykuar tek e fundit. Tolerimi i dhunës është një shëmti, një gjë e kobshme që lëndon e vret. Këtë e potencojmë duke marrë për bazë të drejtën themelore për liri të sjelljes, të veprimit e të shprehjes të bazuar në të drejtën shtetërore e ndërkombëtare, por as me kuran e me bibël nuk lejohet dhuna ndaj gruas. Dhuna në asnjë rast nuk duhet të tolerohet. Ne do mundohemi ta kuptojmë, ta trajtojmë dhe kemi vullnetin e duhur që t’i ndihmojmë dhunueset në të gjitha rastet dhe ta luftojmë praktikisht dhunën e ushtruar ndaj femrës në familjet tona. Askush nuk dëshiron që të jetë i rrahur, i diskriminuar dhe i nënçmuar. Kjo ndodh dhe shprehet më tepër në familjet tona. E keqja është se edhe në vetëdijen e një shumice kjo gjë ju duket si diçka e natyrshme. Disa gra madje edhe vetë mendojnë se po të ndëshkohen fizikisht për gabimin e bërë është krejt normale. Dhuna tregohet dhe rrëfehet vetëm kur bahen për spital, si themi ne në popull. Shpesh ato për poshtërimet e shumta që përjetojnë nga burrat nuk tregojnë.

Ky libër do të jetë një pasqyrë e dhunës së ushtruar ndaj gjinisë femërore dhe një shikim shumë real në realitetin tonë të hidhur. Jemi përpjekur që përmbajtja të jetë e pasqyruar sa më njerëzisht dhe sa me realisht me një qëllim të vetëm që të shohë, të ndjejë dhe të gjykojë secili prej nesh se sa e tmerrshme, e pajustifikueshme është dhuna ndaj femrës dhe që secili prej nesh të mundohemi të japim tërë dashurinë dhe mirëkuptimin që e meriton secila femër, sepse fundi-fundit për këtë nuk kërkohen lekë. Ne dëshirojmë që secila grua që përjeton dhunë t’i shfaqë, të tregojë dhe të flasë hapur për këtë problem të rëndë. Frika dhe tendenca që dhuna të fshehet, të heshtet, të mos tregohet do të thotë se pajtohemi dhe jemi dakord me këto keqtrajtime jashtëzakonisht të neveritshme për shoqërinë tonë. Secila femër duhet të ketë guximin e duhur të flasë hapur për këtë dukuri primitive patriarkale të dhunës që ushtrohet ndaj femrave tona, sepse vetëm kështu mund ta luftojmë, ta mbrojmë femrën dhe të bëjmë përpjekje për zhdukjen e saj aq sa mund të zhduket.
E vetëdijshme se përmbajtja nuk është tërheqëse, mbase është edhe e pakëndshme, e ndjeshme, unë kam tentuar të mbesë neutrale në kuptimin hedhjes së fajit e përgjegjësisë. Në këto raste faji është jetim. Unë jam njëra nga ju që desha të flasë hapur për këtë dukuri të pakëndshme dhune dhe të zgjoj te ju ndërgjegjen për të folur dhe për t’iu kundërvu hapur dhunimeve të ushtruara mbi gratë tona, përkatësisht mbi vetë ju. Kundër kësaj dukurie duhet të ngritemi të gjithë – meshkuj e femra, sepse vetëm kështu mund ta luftojmë dhe t’i mbrojmë gratë e dhunuara. Nëse ky libër kryen këtë mision unë do të isha tepër e kënaqur. Asnjë problem nuk zhduket vetvetiu. Duhet vrojtuar, kuptuar e trajtuar ashtu si e mendojmë se është më së miri për të gjithë ata që vullnetarisht qëndrojmë pranë, me familjet tona.
Asnjë problem nuk zgjidhet brenda natës, së paku jo çështjet e ndjeshme sociale si këto që janë rrjedhë e një realiteti të një stadi të caktuar të zhvillimit të shoqërisë sonë. Zhvillimi ndodh nga ne, ne ndërtojmë një realitet tonin shoqëror me veprimet tona, me vetëdijen e sjelljet tona ne edukojmë gjeneratat e tashme e të ardhshme. Nga ne varet gjithçka, andaj duhet të jemi syçelë për këtë përgjegjësi tonën dhe t’u krijojmë hapësirë veprimeve tona të menduara paraprakisht e të bazuara në qëllimin e mirë.

INFORMACION I PËRGJITHSHËM MBI PUNËN E QENDRËS PËR MIRËQENIEN E GRUAS DHE SHTËPINË E SIGURT NË PEJË

Qendra për Mirëqenien e Gruas/Shtëpia e Sigurt (QMG/SH.S) është një organizatë joqeveritare e cila punon në rajonin e Pejës dhe vazhdon të zhvillohet në një organizatë me qëndrueshmëri dhe me interes të veçantë për parandalimin e dhunës në baza gjinore, por edhe të formave të tjera të dhunës.

Misioni i QMG-së është të përmirësojë shëndetin, mirëqenien dhe statusin e grave dhe të vajzave në Kosovë, duke plotësuar nevojat praktike të të mbijetuarave nga dhuna në rajonin e Pejës dhe duke ju ofruar mbrojtje, strehim, avokim dhe ngritje të vetëdijes për të drejtat e tyre si qytetare të Kosovës, duke përfshirë këtu të gjitha grupet etnike.

QMG është një qendër me spektër të gjerë të aktiviteteve në zonat rurale-urbane, duke ofruar këshillim, edukim, kurse të ndryshme, seminare, trajnime, prezantime në komunitete dhe grupe të ndryshme profesionale (punëtorëve shëndetësorë, punëtorëve socialë, policisë etj.) që t’i njohin, të ballafaqohen dhe t’u përgjigjen rasteve të dhunës në baza gjinore (DHBGJ), dhunës familjare dhe dhunes seksuale.

Në fokus të QMG/SH.S janë katër fusha kryesore:

• Këshillimi psikosocial
• Edukimi dhe vetëdijësimi i komunitetit përkitazi me DHunen ne Baza GJinore dhe Parandalimin e Trafikimit me Qenie Njerëzore
• Strehimi, mbështetja e shpejtë e drejtpërdrejtë për riintegrim shoqëror te klienteve
• Ngritja e kapaciteteve dhe mbështetja për rrjetëzime

Qendra për Mirëqenien e Gruas me aktivitetet e veta përfshin katër komuna të Rajonit të Pejës (Pejën, Deçanin, Klinën dhe Burimin (ish-Istogun). Në këto aktivitete përfshihen qendrat urbane dhe ato rurale prej afro 300.000 banorëve. Qendra ofron strehim për viktimat gra dhe fëmijë viktima të dhunës familjare nga e tërë Kosova.

Programi për luftimin e dhunës në baza gjinore (DHBGJ)

Programi për luftimin e dhunës në baza gjinore (DHBGJ), që ka filluar të sendërtohet që nga viti 1999, ndikoi qëndrueshëm dhe shumë pozitivisht në thyerjen e heshtjes ndaj dhunës sidomos të asaj familjare. Kjo, përveç tjerash, i nxiti njerëzit të flasin për dhunën në baza gjinore dhe po ashtu të ngritet vetëdija e tyre për pasojat e saj në celulën familjare, posaçërisht te fëmijët. Në komunitetin tonë ka ekzistuar një mendim i përbashkët se dhuna familjare është një fenomen anësor, i parëndësishëm, margjinal. Mirëpo kjo nuk ishte ashtu, sepse ky ishte një problem i rëndësishëm thelbësor familjar e shoqëror. Me punën e Qendrës për Mirëqenien e Gruas është arritur që lufta kundër dhunës në baza gjinore të bëhet çështje tepër e mprehtë, e rëndësishme, e hapur dhe publike, pothuajse edhe pjesë e pandarë e punës dhe jetës sonë.

Si filloi punën QMG-ja?

Në nëntor të vitit 1999 IRC (International Rescue Committee - organizatë joqeveritare amerikane) filloi me implementimin e programit kundër dhunës në baza gjinore (DHBGJ) dhe në bashkëpunim me gratë e këtij komuniteti hapi Qendrën për Mirëqenien e Gruas (QMG) gjithnjë me qëllim për të ofruar një mjedis të sigurt dhe të mbrojtur për gratë që të marrin këshilla, informacione dhe të dhëna të tjera rreth shëndetit riprodhues, dhunës me bazë gjinore, duke ndihmuar direkt në përcaktimin e nevojave shëndetësore, sociale, arsimore, psikologjike, ligjore etj. të tyre.
Nga janari i vitit 2001 QMG-ja punoi për t’u kthyer në një OJQ lokale. Në nentor të vitit 2001 ajo u regjistrua si OJQ lokale në UNMIK nën supervizionin e IRC-së dhe prej janarit të vitit 2002 ka punuar në mënyrë të pavarur si një OJQ lokale në rajonin e Pejës. Në dhjetor të vitit 2002 QMG hapi strehimoren “Shtëpia e Sigurt” për gra dhe fëmijë viktima të dhunës familjare dhe seksuale.

EDUKIMI

Objektivat: Të ngritet vetëdija përkitazi me dhunën në baza gjinore dhe të ndikohet në normat e ndryshme shoqërore, të cilat parandalojnë marrëdhënie të barabarta ndërmjet mashkullit dhe femrës; të ngritet përgjegjësia në koordinim dhe me veprim të institucioneve të ndryshme për nevojat e viktimave të dhunës familjare.

Programi për luftimin e dhunës në baza gjinore i filluar në vitin 1999 ka ndikuar qëndrueshëm në thyerjen e heshtjes për dhunën në baza gjinore, e sidomos të asaj familjare. Një gjë e tillë i ka nxitur njerëzit të flasin, por edhe të ngritet vetëdija e tyre për pasojat e saj në celulën familjare, posaçërisht tek fëmijët. Në komunitetin tonë ka ekzistuar një mendim i përbashkët se dhuna familjare është një fenomen i parëndësishëm, anësor, margjinal, por kjo nuk qëndronte, sepse ky ishte një problem tejet i rëndësishëm shoqëror. Për të ulur shkallën e diskriminimit ndaj grave dhe për të krijuar një mjedis të favorshëm me mundësi të barabarta për gratë dhe burrat, edukatoret e QMG-së kanë organizuar dhe realizuar një sërë prezantimesh-trajnimesh, të cilat përfshijnë fushatat edukuese, integrimin gjinor dhe parimet e barazisë gjinore në ngritjen e kapaciteteve, pastaj programeve shtesë të fuqizimit të grave, trajnimin për grupet e grave në sferat e GBV-së dhe të parandalimit të trafikimit.

Eliminimi i shkaqeve në bazë të dhunës ndaj grave kërkon ndryshime të thella sociale, por edhe rivlerësimin e bindjeve kolektive. Çështjet, por edhe pasojat e DHBGJ-së i paraqesin edukatoret përmes prezantimeve dhe trajnimeve, të cilat më pastaj mundësojnë arritjen e ndikimeve pozitive afatgjata. Nëse të rinjtë edukohen për të analizuar dhe kundërshtuar stereotipet e caktuara gjinore, ata do të mund të transferojnë dituritë dhe ndjeshmërinë tek familjet e tyre dhe kështu të parandalojnë shfaqjen e problemit tek vetja e tyre në të ardhmen.

Në Kosovë, ku 52% e popullsisë është nën moshën 25-vjeçare (HDR, UNDP, 2004), të rinjtë mund të luajnë rol të madh për ndryshim ndaj praktikave të dhunës dhe diskriminimit gjinor.

QMG beson se çështja e edukimit dhe e ndërgjegjësimit është një prej ndërhyrjeve më të rëndësishme për komunitetin dhe institucionet, që ndihmon në parandalimin e DHBGJ-së. Për të arritur rezultate efektive në trajtimin e këtij faktori të rëndësishëm është e domosdoshme përfshirja e grupeve të ndryshme nga të dy gjinitë – gratë dhe burrat. Të rinjtë janë grup parësor, meqë, ata janë të ekspozuar ndaj faktorëve që lidhen me këtë problem.

Nga e tërë puna e edukatorëve që bëhet në QMG, 50% i kushtohet të rinjve. Për këtë arsye edhe janë organizuar shumë trajnime dhe seminare me tematika, si marrëdhëniet e shëndosha, dhuna me bazë gjinore, barazia gjinore, parandalimi i trafikimit të qenieve njerëzore etj.
Në bashkëpunim me rrjetin e grupeve të grave të Kosovës është realizuar projekti “Përparësitë e gjidhënies ” me grupe të grave të rajonit të Pejës.
Nga kjo dhe posttestet e bëra para çdo prezantimi në shkolla të mesme është ngritur vetëdija e nxënësve për DHBGJ-në për 39% dhe për parandalimin e trafikimit për 42%.

Objektiva: Reduktimi i efekteve të dhunës në baza gjinore si dhe pabarazia e grave dhe e vajzave në rajonin e Pejës nëpërmjet këshillimit dhe shërbime të tjera përkatëse

Sikurse te çdo komunitet në tranzicion të sapodalur nga lufta, ashtu edhe në shoqërinë kosovare është hetuar nevoja për programet mbështetëse psikosociale, sidomos në vitet e para të pasluftës. Pra, atëherë kur institucionet ende nuk funksiononin, një rol të tillë morën OJQ-të, e ndër to edhe Qendra jonë, duke ofruar shërbime të ndryshme për komunitet me theks të veçantë për gratë dhe vajzat e mbijetuara të dhunës në baza gjinore.

Presioni ndaj grave dhe fëmijëve të keqtrajtuara si rezultat i mentalitetit, traditës, patriarkalizmit, gjendjes së krijuar pas luftës dhe psikozave të ndryshme, kushteve të këqia ekonomike, nivelit të edukimit është faktor bllokues për gratë dhe fëmijët që t’i kërkojnë të drejtat e tyre dhe të mbrohen nga shteti dhe shoqëria.

Bazuar në mentalitetin e komunitetit dhe varësinë ekonomike të grave në rajonin e Pejës, i cili ndihmon në zvogëlimin e pushtetit të grave dhe ndodhjen e dhunës me bazë gjinore e fenomeneve të tjera negative, këshillimet ndikuan në mënyrë direkte në zvogëlimin e traumave te të mbijetuarat e dhunës si dhe në vetëdijësimin e komunitetit mbi shërbimet dhe llojet e tyre që ofron QMG-ja gjatë punës me gra dhe me vajza në seanca këshilluese.

Komponenta e këshillimeve ka filluar në vitin 2000 me një donacion nga FHI (Family Health International), e cila në bashkëpunim me IRC-në ofroi trajnime për këshilltarët dhe tërë stafin e QMG-së.
Si këshilltare profesioniste nuk kishim për qëllim të ndalemi vetëm në këshillime të drejtpërdrejta të klientëve, por edhe në vetëdijësimin e komunitetit, përkatësisht institucioneve për nevojat e klientëve, prandaj që nga fillimi është insistuar që të krijohet i ashtuquajturi rrjeti përkrahës i institucioneve për të mbijetuarat e dhunës, ku do të marrin pjesë QPS, policia, mbrojtësit e viktimave, gjykatat dhe punëtorët shëndetësorë. Falë kësaj tendence është krijuar një bashkëpunim shumë i ngushtë ndërmjet QMG-së dhe këtyre institucioneve përkrahëse, i cili dëshmohet me të dhëna statistikore, për çfarë dëshmojnë kontaktet dhe referimet që janë bërë nga këto institucione në QMG për raste të ndryshme të dhunës.

Shtëpia e Sigurt

Objektiva: Të ofrojë siguri, strehim të përkohshëm, qasje në shërbimet përkatëse për gratë dhe fëmijët viktima të dhunës në baza gjinore, dhunës familjare dhe sulmeve seksuale.

Në dhjetor të vitit 2002 QMG-ja hap strehimoren e tipit të mbyllur,, Shtëpia e Sigurt’’, e cila u ofron viktimave të dhunës, grave dhe fëmijëve strehim, sigurimin e ushqimit dhe të veshmbathjes, mbështetje psikosociale dhe në bashkëpunim me institucionet përkatëse u ofrojmë atyre përkujdesje mjekësore, juridike, trajnime edukative për ngritjen e vetëdijesimit dhe fuqizimit të tyre, si dhe aktivitete të tjera rekreative.

Kapaciteti i Strehimores është 18 shtretër
Nga viti i hapjes së strehimores e deri më 31.12. 2008 Shtëpia e Sigurt ka strehuar 533 gra dhe fëmijë.

Procedura e strehimi kryhet sipas rregullores së Qendrës: Fillimisht pranohen në QMG dhe me këtë rast nënshkruhet kontrata ndërmjet referuesit, viktimës dhe QMG-së. Puna në sesionin e këshillimit në Strehimore është e ndarë sipas marrëveshjes interne të stafit. Secila nga to është e ngarkuar me punën konform shkollimit përkatës.

Qëndrimi i klientëve në strehimore është i përkohshëm dhe në ndërkohë punohet me të gjithë bashkëpunëtorët që merren me çështje sociale me familjen e viktimës dhe me vetë keqtrajtuesin deri në zgjidhjen e problemit në favor të viktimës dhe familjes.
Nga raportet e monitorimit si edhe nga vetë informimi i viktimave se tani ato janë të përkrahura dhe të strehuara shihet edhe efekti pozitiv i punës së Qendrës dhe Strehimores. Po ashtu ky është edhe një rezultat i bashkëpunimit tonë të suksesshëm me institucionet qoftë qeveritare, qoftë joqeveritare. Për viktimat e dhunës familjare për kohën sa ato gjenden në strehimore ofrohen edhe mundësi të shumta të ndihmës psikike sociale (këshillime, përkrahje morale) dhe ngritja arsimore përmes kurseve të shumta dhe trajnimeve.
Strehimorja vazhdon të mbetet vend i sigurt për viktimat e dhunës familjare.

Nënobjektiva 1- strehimi dhe rehabilitimi

Të ndihmohen viktimat e traumatizuar të dhunës në baza gjinore, familjare dhe sulmeve seksuale duke ofruar akomodim, rehabilitim, përkujdesje mjekësore, mbështetje psikosociale (këshillime individuale dhe grupore), takime me familjarë , keqtrajtues dhe përfaqësues të institucioneve përkrahëse për viktimat.

Në Kosovë nuk ekziston ndonjë ligj të veçantë për dhunën kundër grave, por është një rregullore për dhunën familjare 2003/12 që nuk trajton në mënyrë të veçantë dhunën kundër grave, por dhunën e ushtruar kundër të gjithë personave. Ligji për barazi gjinore, Ligji kundër diskriminimit, ligji kunder trafikimit me qenie njerezore dhe Rregullorja për dhunë familjare e cila se shpejti pritet te kalon ne ligj janë forma të tjera të legjislacionit të cilat në mënyrë të tërthortë e përcaktojnë fushën e dhunës kundër gruas.

Njësiti për Avokim dhe Ndihmë Viktimave dhe Gjyqi Suprem i Kosovës janë të obliguar që të ndërmarrin masa për dënimin e shkaktarëve të dhunës familjare dhe t’u ofrojnë ndihmë viktimave, por nga të dhënat tona nga numri total i klientëve të cilat kanë qëndruar në Strehimore prej 224 vetave vetëm 39 keqtrajtues janë arrestuar, gjë që tregon për mosfunksionimin e këtyre organeve kompetente. Qeveria e Kosovës nuk ka vijë të veçantë buxhetore për masat të cilat ndërmerren për të luftuar dhunën kundër grave dhe deri në vitin 2005 nuk ka siguruar përkrahje për OJQ-të e angazhuara në përpjekje të luftimit të kësaj dukurie.
Ministria për punë dhe mirëqenie sociale pjesërisht përkrahi nevojat e strehimores sonë gjate vitit 2006.

Përgatitja për riintegrim në shoqëri
Punohet në riintegrimin e gruas në shoqëri përmes kurseve, prezantimeve, trajnimeve edukative për ngritjen e vetëdijesimit, fuqizimit dhe profesionalizmit të tyre në bashkëpunim me institucionet përkatëse, profesionistët dhe zyrat për punësim.

Për riintegrimin sa më të mirë të klientëve dhe fëmijëve të tyre në shoqëri ne organizojmë kurse të ndryshme, prezantime të specialistëve nga lami të ndryshme si dhe vijimin e shkollimit për fëmijët e strehuar.

Kurset e ofruara për klientët e strehuar:
Kurs kompjuteri, kurs gatimi, kurs rrobaqepësie, kurse të gjuhës angleze.

Monitorimi
Të mbikëqyren gratë dhe fëmijët pas largimit nga Strehimorja. Të merren të dhënat mbi përmirësimin e raporteve brenda familjes, gjendjes emocionale, ekonomike dhe mbi mundësitë e punësimit.

Monitorimi ose mbikëqyrja është një fazë shumë e rëndësishme, sepse aty vërehet gjendja fizike dhe emocionale e klientes pas kthimit në familje. Ne mundohemi që për secilën kliente a klientë pas qëndrimit në strehimore të vazhdojmë kontaktin me vizita sipas pëlqimit të tyre.

Kjo punë është licencuar nën Creative Commons Licence